Land van gebroken dromen

Zimbabwe is een bijzonder land. Het ziet er meer geordend en ontwikkeld uit dan Zambia. Tegelijkertijd weet iedereen dat het een land met grote problemen is. Een deel van onze studenten komt uit Zimbabwe. Onderweg van Lusaka naar Pretoria in Zuid-Afrika hadden we gelegenheid twee oud-studenten die inmiddels dominee zijn te bezoeken.

Tafadzwa is dominee in de presbyteriaanse kerk in één van de wijken van Harare, de20170603-DSC_5793-bewerkt hoofdstad van Zimbabwe. Hij woont in Lovemore House, een voormalig weeshuis dat nu dienst doet als gastenverblijf en cursuscentrum. De afgelopen maanden verbleven er twintig evangelisten voor een training in de vier slaapzalen van het huis – een hele drukte, lijkt me.

“Hoe gaat het met jullie?” vraag ik Elizabeth, Tafadzwa’s vrouw die ons begroet als we aankomen. “Ach, we redden het wel,” zegt ze. Het is moeilijk om rond te komen in Zimbabwe. Tafadzwa’s gemeenteleden hebben het niet breed, en hij verdient dus maar weinig. Elizabeth wil graag een baan, maar die heeft ze nog niet gevonden. Gelukkig geeft Tafadzwa ook les op een middelbare school, en af en toe geeft hij ook college op een predikantenopleiding. Elizabeth is druk in de weer met haar tuin. De groente gebruikt ze zelf, en een ander deel gaat naar de markt. In een schuur bij Lovemore House houdt een groepje vrouwen uit de buurt kippen.

20170603-DSC_5727

Tafadzwa en Elizabeth hebben grootse plannen met Lovemore House. Ze willen graag uitbreiden, zodat er meer mensen kunnen slapen. En zelf trainingen geven voor evangelisten, of voor andere groepen gemeenteleden. De uitbreiding gaat nog wel moeilijk worden. Behalve dat het geld kost staat Lovemore House naast een barak van het Zimbabwaanse leger. Daar willen ze graag een vrij schootsveld houden, en veel bouwplannen worden dus afgekeurd.

20170603-DSC_5728

Shingi is een andere oud-student, en ook predikant in Harare. Ze laat ons trots haar flatje in het centrum zien: kleine keuken, badkamer, slaapkamer, en een lege woonkamer. Er staat een kast, een stoel, en op de grond ligt een matras waar ook op gezeten kan worden. Shingi’s toga hangt in een hoek. “Eerst had ik een woning in mijn eigen gemeente. Volgens de regels mag twee kamers huren, en moet de gemeente dat bekostigen. Maar ik zag al snel dat het moeilijk zou worden – van mijn gemeenteleden hebben er maar vier een baan. Nu woon ik hier, in een appartement dat van mijn neef is. Dat is beter, omdat als er dan een maand geen geld is voor de huur, hij me er niet meteen uitzet.”

20170603-DSC_5746-bewerkt

Shingi’s gemeente, Warren Park, is in een buitenwijk van de stad. “Je moet weten,” waarschuwt Shingi ons, “dat we eigenlijk geen eigen grondstuk hebben als kerk.” Shingi en haar gemeente zijn squatters – ze hebben een stuk grond in gebruik genomen dat braak lag. Hun buren, een andere presbyteriaanse kerk en een evangelische gemeente, doen hetzelfde. De gemeenteleden hebben van balken en planken een kerk gebouwd. Ze zijn bang dat ze ooit weer weg worden gejaagd, en Shingi hoopt dat de gemeente ooit een eigen stuk grond kan kopen.

20170603-DSC_5731-bewerkt

We rijden een rondje door Warren Park. “Van origine is was deze wijk bedoeld voor mensen die bij de overheid werken, en speciaal voor mensen van de inlichtingendienst,” vertelt Shingi. Inmiddels wonen er ook andere mensen in de huizen in deze wijk. “Het is treurig,” zegt Shingi, “mensen hebben jaren geleden een huis gekocht hier. Ze hebben dus onderdak. Maar er is geen geld voor eten op tafel.” Of voor een tafel om aan te eten, denk ik, terugdenkend aan Shingi’s eigen spaarzame inrichting.

20170603-DSC_5730-bewerkt-bewerkt

Onderweg naar Warren Park komen we door het centrum van Harare. Het is het eind van de maand, en voor de banken staan lange rijen. Een aantal jaar geleden was de inflatie in Zimbabwe zo extreem dat de prijs van een brood ’s ochtends vastgesteld werd, en ’s middags soms al verdubbeld was. In de praktijk betekende dit dat iedereen ging betalen met buitenlands geld, dat tenminste zijn waarde vasthield. Afgelopen jaar heeft de Zimbabwaanse regering nieuwe bankbiljetten uitgegeven, zogenaamde ‘bondnotes’ waarvan de waarde gelijk zou zijn aan de dollar. De bondnotes worden niet door elke winkelier geaccepteerd, en in het buitenland zijn ze niets waard.

Mensen hebben dus nog steeds meer vertrouwen in de dollar dan in hun eigen geld. Een probleem is een tekort aan dollars in het land. Mensen kunnen per dag 20 dollar opnemen van hun bankrekening. Aan het eind van de maand, wanneer het loon is overgemaakt, staan mensen dus in de rij om cash te krijgen. Als je een grote aankoop wilt doen, betekent het dagen achter elkaar in de rij staan, en elke dag 20 dollar opnemen. Omdat het geld op de bank onzichtbaar en relatief onbereikbaar is, is er in Zimbabwe ook weinig vertrouwen in elektronisch betalen. “Gisteren kocht ik iets voor tien dollar via mijn pinpas,” vertelt Shingi, “maar omdat het niet cash was moest ik twaalf dollar betalen.”

20170602-DSC_5689-bewerkt

Rijdend door het mooie Zimbabwaanse landschap denk ik aan de dromen van de bewoners die niet zijn uitgekomen. De Europeanen met hun mooie boerderijen – ze droomden van een nieuw Engeland in Afrika. Na de onafhankelijkheid is hun land verdeeld, land dat nu te vaak braak ligt terwijl de boerderijen en graanschuren op instorten staan. De onafhankelijkheidsstrijders – ze droomden van een Afrikaans Zimbabwe, dat de rest van de wereld wel eens zou laten zien hoe het kon. Nu is er geen werk, en geen geld.

20170602-DSC_5721-bewerkt

Wie zich uitspreekt tegen het systeem loopt gevaar – in de kerk kun je geen politieke uitspraken doen, daar zijn Shingi en Tafadzwa allebei stellig in. Er zijn opstanden geweest, in de afgelopen jaren. Oppositiepartijen met andere plannen. Volksbewegingen rond de vlag van Zimbabwe. Nieuwe hoop. Maar de gevestigde orde houdt vast aan haar macht, en de hoop lijkt vervlogen. Tafadzwa en Shingi: ze lijken niet te durven dromen van een betere tijd. Ze leven bij de dag, bij elkaar sprokkelend wat ze nodig hebben om van te leven. Zimbabwe – land van gebroken dromen…

Advertenties