Wat is Satanisme?

Een onderzoek naar Satanisme in Zambia – is dat niet eng? Het is een eerste reactie die ik vaak hoor als ik familie en vrienden vertel over mijn onderzoeksonderwerp.

Satanisme – of het nu gaat over Zambia of elders op de wereld – is een verwarrende term. “Er is een bijna Babylonische spraakverwarring rond het gebruik van de term Satanisme,” schrijft de Nederlandse historicus Ruben van Luijk in zijn boek over de geschiedenis van Satanisme.  Aan de ene kan wordt Satanisme door buitenstaanders gebruikt wordt als waardeoordeel, bijvoorbeeld als  Christenen yoga, Harry Potter of tarotkaarten satanistisch noemen. Aan de andere kant zijn er groepen, zoals de Church of Satan of de Temple of Set waarvan de aanhangers zichzelf aanduiden als Satanisten. Wetenschappers in het opkomende gebied van Satanisme-studies maken daarom graag een onderscheid tussen Satanisme als naam voor een hedendaagse religieuze overtuiging en anti-Satanisme als een door anderen toegekend negatief waardeoordeel.

Het is een nuttig onderscheid, maar lastig toe te passen op de verhalen over Satanisme in Zambia. De meest uitgebreide verhalen zijn getuigenissen van ex-Satanisten. Deze getuigenissen worden gegeven in kerkdiensten of op religieuze radio- en tv-programma’s. Ex-Satanisten vertellen hoe zij in het verleden Satanist zijn geworden, en hoe ze als Satanist familieleden hebben geofferd, verkeersongelukken hebben veroorzaakt, en ervoor hebben gezorgd dat Christenen van hun geloof afvielen. Als beloning hiervoor kregen ze, volgens de getuigenissen, geld, een huis, een auto, of een indrukwekkende titel. Uiteindelijk zijn ze echter weer Christen geworden, over het algemeen nadat een predikant voor hen gebeden heeft. Gaan deze getuigenissen over Satanisme, aangezien de vertellers zich zelf zo noemen, of is het een geval van anti-Satanisme, aangezien de boodschap van de getuigenis een negatief waardeoordeel behelst?

In Zambia is Satanisme meer dan een waardeoordeel over bepaalde groepen en individuen. Satanisme is in Zambia ook gerelateerd aan de ervaringen van de jonge mannen en vrouwen die zichzelf (voormalig) Satanist noemen. Hun verhalen zijn niet zomaar uit de duim gezogen om anderen in een kwaad daglicht te stellen. De vertellers zijn ervan overtuigd dat Satanisme hen is overkomen. Die ervaringen hebben overigens weinig te maken met groepen als de Church of Satan die in Nederland ook wel bekend zijn. De Church of Satan geeft aan geen uitspraken te doen over waar hun leden vandaan komen, maar een woordvoerder zegt zich niet te herkennen in de beschrijving van Satanisme die uit de getuigenissen blijkt.

Op basis van deze overwegingen definieer ik Satanisme in Zambia als volgt: Satanisme verwijst in Zambia naar een veronderstelde organisatie, bestuurd door Satan, en gewijd aan het veroorzaken van kwaad en ongeluk, in het bijzonder gericht tegen Christenen. Ex-Satanisten claimen en/of ervaren dat zij aanhanger zijn geweest van deze organisatie.

Is onderzoek doen naar Satanisme eng? Mijn onderzoek is niet gebaseerd op participerende observatie bij religieuze bijeenkomsten of rituelen. Zoals blijkt uit mijn definitie is Satanisme in Zambia geen nieuwe religieuze beweging. Wat ik onderzoek is het Zambiaanse complex van ideeën over Satanisme, en de manier waarop de mensen die zeggen ex-Satanist te zijn zich deze ideeën eigen maken. Niet eng, wel fascinerend – en af en toe ook verontrustend.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s