Is er al nieuws?

Afgelopen donderdag was het verkiezingsdag in Zambia. De Zambianen hebben gestemd voor een president, parlementsleden, burgemeesters en een referendum voor de gewijzigde grondwet. Inmiddels is het zaterdag, en is er nog geen definitieve uitslag bekend. “Is er al nieuws?” vraag ik aan Hermen als hij terugkomt uit ons kantoor, waar we internet hebben. En ik ben vast niet de enige die met spanning uitkijkt naar de bekendmaking van de winnaar van de presidentsverkiezingen.

20160724-DSC_0661

De twee belangrijkste kandidaten zijn Edgar Lungu en Hakainde Hichilema (ook wel HH genoemd), net als bij de tussentijdse verkiezingen anderhalf jaar geleden. In januari 2015 werd Lungu president om de termijn van de overleden Michael Sata af te maken. Zambia heeft een geschiedenis van vredig verlopen verkiezingen en machtswisselingen zonder veel problemen. De situatie was in deze verkiezingstijd wat gespannen, en de verkiezingscampagne werd in Lusaka zelf tien dagen stil gelegd nadat een aanhanger van de oppositiepartij UPND was doodgeschoten tijdens een verkiezingsbijeenkomst. Jonge, militante leden van zowel de regeringspartij PF als de UPND – in Zambia worden ze cadres genoemd – stelden zich regelmatig intimiderend op en schrokken niet terug voor geweld.

20160520-DSC_9233-bewerkt-bewerkt

De verkiezingsdag afgelopen donderdag verliep rustig. Volgens de ECZ, het Zambiaanse verkiezingscomité, begon het stemmen in bijna alle stemlokalen op tijd, en had 85% van de stemlokalen de juiste stembiljetten ontvangen. (Dat lijkt mij overigens niet een resultaat om trots op te zijn, maar goed…) Een paar auto’s met stembiljetten zaten vast in de modder en waren dus niet op tijd op de juiste locatie, en her en der had iemand zich verslapen waardoor het stembureau wat later openging. In twee districten bleken de kandidaten voor de parlementsverkiezingen omgewisseld – daar wordt later nog een keer voor gestemd. Grote ongeregeldheden en geweld zijn gelukkig uitgebleven.

Nu de resultaten op zich laten wachten stijgt de spanning. Er doen allerlei geruchten de ronde: de PF zou vooraf ingevulde stembiljetten hebben verspreid in Lusaka. De server van het verkiezingscomité dat de resultaten bekend moet maken zou zijn gehackt, en de resultaten aangepast. De regeringspartij maakt al sinds vrijdag resultaten bekend die laten zien dat zij gewonnen hebben, terwijl er nog vrijwel geen uitslagen officieel bekend zijn gemaakt.

Geruchten ontstaan vaak in dergelijke onzekere situaties. Sociologen beschrijven geruchten daarom wel eens als ‘geïmproviseerd nieuws’. In een situatie waarin mensen gespannen op nieuws zitten te wachten – nieuws dat uitblijft – gaat men zelf aan de slag om oplossingen voor het nieuws-vacuum te bedenken. Wat zou er aan de hand kunnen zijn? Zou het niet zo kunnen zijn dat …? Opeens kan elk detail relevant zijn, als het past in een al bestaand verwachtingspatroon. Iemand zag vreemde vrachtwagens. En iedereen weet dat politici niet te vertrouwen zijn en er alles aan zullen doen om de verkiezingen te ‘stelen’. Dus dat zullen wel vrachtwagens vol ingevulde stembiljetten zijn geweest. Een man werd gearresteerd in de computerkamer van het verkiezingscomité. Wat zou hij daar gedaan kunnen hebben? Heeft hij de resultaten veranderd? Heeft hij een programma geïnstalleerd waardoor derden nu toegang hebben tot het computersysteem van het verkiezingscomité?

Geruchten kunnen schadelijk zijn, of ze nu waar zijn of niet. ‘Een situatie die voor waar wordt aangezien, is waar in zijn consequenties’, luidt de bekende stelling van een socioloog uit de jaren ‘20. Wie de geruchten gelooft baseert zijn acties erop. En met de licht ontvlambare cadres in beide kampen kan dat zomaar geweld inspireren. Zelfs wanneer de resultaten snel bekend gemaakt zouden worden is het de vraag of deze geaccepteerd worden. Is de reputatie van het verkiezingscomité niet al te ver geschaad? Het belooft een nek-aan-nek race te worden tussen de twee presidentskandidaten. Als één van beide de uitslagen niet accepteert, kan een groot deel van de bevolking zich bedrogen voelen.

We wachten af. “Is er al nieuws?” vraag ik nog een keer. Het is een spannende tijd voor Zambia.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s