Lumimba Parish: Geloof op het platteland

Op Justo Mwale University is het vakantie-tijd, en de studenten zijn bezig met hun jaarlijkse vijf weken stage in een gemeente op het platteland. Hoe gaat het eigenlijk in de rurale gebieden van Zambia? We zochten een bevriende priester op in Eastern Province.

Father Bernhard komt uit Trier in Duitsland, maar woont al meer dan vijftien jaar in Zambia. Afgelopen jaar werd hij overgeplaatst naar Lumimba in het oosten van Zambia, in de buurt van Luambe National Park. Samen met drie andere paters heeft hij de opdracht om nieuwe initiatieven op het gebied van missie te ontwikkelen.

Lumimba Parish bestrijkt een gebied van meer dan 200 km van noord naar zuid, gelegen in de Luangwa vallei. In dit gebied liggen tientallen dorpjes. De dichtstbijzijnde verharde weg is drie uur hobbelen ver, maar Lumimba is het hele jaar door bereikbaar – wat de reden is dat dit gekozen is als het hoofdkwartier voor de paters. De priesters in Lumimba komen van de Sociëteit van Missionarissen van Afrika, ook wel bekend als ‘Witte Paters’.

De Luangwa vallei is een wildrijk gebied met verschillende nationale parken: South Luangwa, North Luangwa en Luambe National Park. In vroeger tijden leefden de mensen in dit gebied van de jacht. Ze denken er aan terug als een paradijselijke tijd, waarin je maar naar buiten hoefde te stappen of je kon een impala of wrattenzwijn schieten. Waarin je maar je hand omhoog hoefde te steken of je kon een stuk gedroogd vlees pakken dat aan de zolder hing te drogen. Als je alle tribale gemeenschappen van Afrika vergelijkt, dan stonden de bewoners van de Luangwa vallei op nummer één qua vleesconsumptie; ze aten zelfs tien keer zoveel vlees als de nummer twee. Tegenwoordig werkt het niet meer zo. In de nationale parken en ook in het gebied daarbuiten is de jacht verboden. Vlees, en zeker ‘bushmeat’ is niet vanzelfsprekend meer.

Dus zijn de bewoners van Lumimba Parish nu aangewezen op landbouw. Vlakbij de rivier is het land heel vruchtbaar. Wat je ook maar plant, het komt op en draagt rijkelijk vrucht. Maar die vruchtbare akkers overstromen bijna elk jaar. Het is een soort loterij: als je geluk hebt, heb je met maar weinig investeringen een superoogst, maar – veel vaker – heb je pech en verlies je alles.

Verder weg van de rivier heeft het land kunstmest nodig, waarvoor de boeren elk jaar een lening afsluiten. En elk jaar is het afwachten of het regenseizoen gunstig uitvalt. Naast maïs, bladgroente en tomaten voor de dagelijkse consumptie wordt er katoen verbouwd, en een beetje rijst. Dit jaar zijn de resultaten wisselend. Het heeft niet veel geregend. Sommige plekken hebben steeds op precies het goede moment regen gehad, op andere plekken is de oogst mislukt.

Gebrek aan regen is niet het enige probleem. In het regenseizoen, wanneer de gewassen groeien, komen de dieren graag naar de akkers om wat mee te pikken. Een impala of wat wrattenzwijnen zijn geen probleem. Maar als er een kudde olifanten of buffels door je veldje trekt ben je je oogst kwijt. Daarom slapen mensen op hun akker in de regentijd, op een platformpje boven de grond. Als er olifanten, buffels of apen aankomen beginnen ze te trommelen om de dieren weg te jagen.

Op onze reis naar Lumimba staken we verschillende nu droge rivieren over. Geen probleem met een vier-wielaandrijving. Maar zodra de regens beginnen wordt het moeilijk. Een deel van de grond is veenachtig en erg plakkerig. Van november tot juni is de weg die wij hebben genomen niet bereidbaar. Dat betekent dat grote delen van Lumimba Parish zeven of acht maanden per jaar onbereikbaar zijn voor motor voertuigen. De mensen weten dat: ze zorgen ervoor dat ze genoeg voorraden hebben om die tijd door te komen. Wie in de regentijd ziek wordt en een ziekenhuis nodig heeft, heeft pech.

Father Bernhard ging in één van de dorpjes langs bij een jonge vrouw met een zeer been. Haar been is opgezwollen en ze heeft wonden aan haar voet. Al tien jaar lang. Al tien jaar lang zit ze de hele dag voor haar hut. Ze gaat niet naar school. Haar ouders zijn bang om naar het ziekenhuis te gaan – want dan wordt het been er misschien wel afgehaald. Eén keer hebben ze de reis gemaakt naar het ziekenhuis van Lundazi, vier uur verderop. Daar konden ze niks voor het meisje doen, ze zou ervoor naar Lusaka moeten. Het ziekenhuis bood aan om vervoer per ambulance te regelen. Maar de ouders zagen het niet zitten. Het meisje kan niet in haar eentje naar Lusaka, dus er moeten familieleden mee. Ze kennen niemand in Lusaka. Ze weten niet hoelang het gaat duren. Father Bernhard biedt aan dat als de familie op eigen kracht naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis kan gaan, en het ziekenhuis dan het transport naar Lusaka regelt, dat de kerk dan kan helpen met contacten en accommodatie in Lusaka. De ouders denken er nog over na. Ze willen wel, maar in augustus gaat het waarschijnlijk nog niet lukken.

In de droge tijd, en vooral in juli en augustus, komen handelaars uit Chipata en Lundazi wekelijks met een gehuurde vrachtauto naar de dorpen. Ze verkopen kleurige kleding, plastic huishoudartikelen, speelgoed en fietsonderdelen. In deze tijd van het jaar doen ze goede zaken. De oogst is binnen. Op veel erven zien we één of twee balen katoen liggen – de opbrengst van de velden van de boer. Eén baal levert 300 kwacha op, ongeveer 30 euro. Daar gaan de leningen voor kunstmest en bestrijdingsmiddelen nog vanaf, maar iets zal er over blijven. Eind augustus is het geld weer op, en blijven de handelaren ook weg.

Lumimba bestaat niet alleen uit een kerk en een huis voor de paters, maar ook uit een grote school voor middelbaar en lager onderwijs. Er is net een nieuw schoolhoofd, op aandringen van de paters. Het vorige schoolhoofd werkte volgens het principe ‘als jij mij er niet bijlapt, lap ik jou er niet bij’. Resultaat was dat leraren soms maandenlang niet op kwamen dagen. Sinds kort eindigt elk schooljaar met een eindtoets om te kijken of de leerlingen op schema zijn. Vorig jaar zakten alle leerlingen in jaar zeven, zes, vijf, vier, en drie. In klas twee haalden de kinderen van een docent de toets.

Voor de eerste zeven jaar is er geen officieel schoolgeld, maar ouders moeten wel een uniform betalen, een bijdrage voor de eindtoets, en in klas zeven moeten de leerlingen ook een identiteitsbewijs hebben. Bij de waterput in Lumimba troffen we drie leerlingen. “Zijn jullie eruit gestuurd of hebben jullie vrij?” vroeg father Bernhard. “We zijn van school gestuurd,” was het antwoord, “want we konden niet betalen.” Twee van de drie zaten in jaar vijf, en moesten vijftien kwacha betalen. Voor de ander kwam er geld voor het identiteitsbewijs bij, hij moest vijftig kwacha betalen.

De school in Lumimba is een gemengde school, en veel kinderen blijven er ook ‘s nachts omdat hun ouders op afstand wonen. Sinds kort is er een aparte slaapzaal voor meisjes – de paar meisjes die voordien op school zaten sliepen bij de docenten thuis (en werden daar alsnog zwanger). De meisjes slaapzaal ligt zo ver mogelijk bij de slaapzaal van de jongens vandaan. Het nieuwe schoolhoofd heeft bepaald dat jongens en meisjes ‘s avonds niet meer samen mogen studeren, wat heeft geleid tot veel protesten bij de scholieren.

Een huis in Lumimba is vorig jaar omgebouwd tot mobiele kliniek waar mensen met eenvoudige kwalen terecht kunnen, en waar kinderen ingeënt kunnen worden. Maar er was geen sanitair, dus na een paar maanden is dat gestopt. De paters hebben met de dorpsoudsten van Lumimba en omliggende dorpen afgesproken dat er, zodra er een toiletgebouw is, weer begonnen wordt met de kliniek. Er zijn al stenen gebakken, maar verder gebeurt er nog niet zoveel, dus de kliniek is al bijna een jaar niet meer open.

In de regentijd, wanneer het even niet regent, zijn de dorpen om Lumimba nog wel bereikbaar met de fiets. Tenminste, zolang je met de fiets boven je hoofd getild door de rivier kunt waden. De vier paters die sinds vorig jaar in Lumimba wonen hebben er plezier in om het hele jaar door de dorpen te bezoeken. Hun gemeenteleden zijn daar wat verbaasd over. “Maar wij gaan alleen van juni tot oktober naar de kerk,” zei één van hen vorig jaar tegen father Bernhard toen hij in februari langskwam.

De kerk relevant laten zijn in alle maanden van het jaar, dat is de uitdaging voor de paters van Lumimba Parish. En gemakkelijk is dat nog niet. Waar in andere delen van het land gemeenteleden staan te springen om in de kerkenraad te komen is er hier vooral desinteresse. Uiteindelijk wordt er gestemd voor mensen die niet aanwezig zijn op de vergadering – en of dat goede kerkenraadsleden zullen zijn valt nog te bezien. De gemeenteleden zelf nemen nauwelijks initiatief; bijvoorbeeld voor het toiletgebouw bij de kliniek.

De kerk groeit wel – elk jaar zijn er volwassenen die zich laten dopen. Daarvoor krijgen ze twee tot drie jaar catechisatie, vooral over bijbelverhalen. Father Bernhard is wat somber over wat ze eigenlijk leren. Afgelopen zondag sprak hij een groep catechisanten. Hij vroeg: “Wie waren de apostelen?” De antwoorden liepen uiteen van Paulus tot Mozes tot Moffat – een bekende 19e eeuwse zendeling. De meesten komen na hun doop niet meer naar de mis.

Waarom willen deze mensen dan toch Christen worden? Wat betekent het voor hen? Father Bernhard heeft wel een idee. De kerk staat in Lumimba Parish voor contact met de wijdere wereld. De mensen in de Luangwa vallei weten dat hun woonplaats afgelegen is, en sommigen verlangen naar verbinding met de steden. De vrouwenvereniging van de kerk maakt vaak uitjes naar Lundazi of naar Chipata. Zo biedt de kerk contacten met de stad en de wereld, en dat is aantrekkelijk.

Is dat genoeg voor een kerk? Wat kan de kerk nog meer betekenen in Lumimba Parish? De vier paters houden een dagboek bij over hun pogingen om aanwezig te zijn en mensen te betrekken bij de kerk, in de hoop dat ze een formule vinden die werkt voor deze regio.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s