Trump en Oost-Groningen

Veiligheid, vrijheid en werk – dat lijkt te zijn wat veel mensen willen, als ik de speeches van Trump hoor, de analyses over Brexit lees, of de interviews in Vrij Nederland met mensen in Almere Haven die veertien jaar geleden op Pim Fortuyn stemden. Veel mensen daar stemmen nu niet meer: na boze burger en bange burger zijn ze nu afgehaakte burger geworden, concludeert het artikel. Ze hebben überhaupt geen vertrouwen meer in politici. Ook niet in Wilders en de zijnen, want politici beseffen niet hoe het is om aan de kant te staan en je nutteloos te voelen. Ze denken er over zelf maar weg te trekken naar Friesland of Oost-Groningen: “Daar is het leven nog overzichtelijk, betaalbaar en veilig.”

Maar zou naar Oost-Groningen gaan echt helpen als je veiligheid, vrijheid en werk wilt? En zou dat mythische Oost-Groningen niet bereikbaarder zijn als we die woorden ‘vrijheid’, ‘veiligheid’ en ‘werk’ anders gingen gebruiken?

De antieke filosoof Epictetus definieert vrijheid als volgt: “Vrij is degene die leeft zoals hij wil.” Hij laat met voorbeelden zien dat rijkdom en roem je niet aan zulk soort vrijheid kunnen helpen: hoe hoger je klimt in de maatschappij, hoe meer mensen aan je zullen trekken en duwen. Er is maar één manier waarop je vrij kunt zijn: accepteer wat het leven je toebedeelt, wil het leven zoals het komt. Epictetus geeft zijn voorganger Socrates als voorbeeld: hij werd gevangen gezet, maar liet zich niet van zijn stuk brengen – dit was kennelijk wat de goden voor hem in petto hadden. Hij was in de gevangenis, dus hij besloot te willen om in de gevangenis te zijn, en dus was hij vrij: hij leefde zoals hij wilde. Door zijn lot te accepteren was hij vrijer dan zijn aanklagers.

Socrates vertelde zijn aanklagers en rechters: ‘Jullie denken mij kwaad te doen door mij ter dood te veroordelen, maar jullie beseffen niet dat een goed mens geen kwaad kan overkomen – de goden laten dat nooit toe.’ Hij bedoelde niet dat een goed mens niet ter dood gebracht kan worden – nog dezelfde dag werd Socrates gedwongen de gifbeker te drinken, maar Socrates zag het alleen als echt ‘kwaad’ wanneer hij zijn morele goedheid zou verliezen. Dat kwaad konden zijn rechters hem niet aandoen. Als je ‘goed te leven’ belangrijker vindt dan wat er met je fysiek gebeurt, dan ben je veilig voor aanvallen van buitenaf. Niemand kan je deren, dat is: niemand kan dat deren waar jij echt om geeft – en dus ben je 100% veilig.

En ‘werk’, tenslotte, hangt ook af van wat je als ‘werk’ beschouwt en wat je als ‘aan de kant staan’ beschouwt. Zijn dingen waar je geen geld voor krijgt per definitie nutteloos? Dan maak je jezelf wel erg afhankelijk van waar anderen beslissen geld voor over te hebben.

Het is makkelijker gezegd dan gedaan, maar als we de woorden veiligheid, vrijheid en werk anders gebruiken, dan is Oost-Groningen misschien wel dichterbij dan we denken, en hebben we daar geen Trump, Fortuyn of Wilders voor nodig.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s