De tijd volgt de chief

Het afgelopen weekend was ik bij de jaarlijkse Nc’wala ceremonie van de Ngoni stam in Zambia. Helaas was Johanneke net de dag dat we vertrokken een bee20160228-P1060498tje ziek geworden, dus zij ging niet mee. Ik ging nu met de Rector van Justo Mwale en zijn vrouw en nog een ander domineesechtpaar uit de Reformed Church. De Rector is zelf een Ngoni. De Ngoni’s stammen af van Zulu-troepen die in de negentiende eeuw deserteerden uit het leger van Shaka Zulu in Zuid Afrika, en al plunderend noordwaarts trokken. Net als hun stamverwanten in Zuid Afrika en Swaziland is het belangrijkste ritueel van de Ngoni’s de Nc’wala, waar de voorouders en God bedankt worden voor de nieuwe oogst.

Elk Ngoni-dorp heeft een dorpshoofd, elk gebied een stamhoofd, en de tien gebieden in Zambia, Malawi en Mozambique hebben samen een opperstamhoofd of paramount chief. Aan het opperstam20160227-P1060433hoofd, Mpezeni IV, worden tijdens de Nc’wala de eerste vruchten van de nieuwe oogst aangeboden – en ook koelkasten en matrassen en dergelijke. Het hoogtepunt van de Nc’wala vormt het offeren van een zwarte stier waarvan het opperstamhoofd het rauwe bloed moet drinken. Koeien zijn erg belangrijk in het Ngoni-leven. Een koe is zoiets als je bankrekening; de bruidsschat voor een meisje wordt traditioneel ook uitgedrukt in koeien.

De ceremonie zou om 9:00 uur beginnen, maar we zaten om 8:00 uur al op onze VIP-plaatsen (de Rector is een belangrijk persoon) in het stadion. Omdat de president van Zambia ook zou komen, ging de weg later afgezet worden. Op het podium dansten verschillende Ngoni-groepen – vooral afkomstig van scholen en colleges – de traditionele militaristische dansen van de Ngoni’s, meestal gehuld in luipaard- of serval-vellen.

20160227-P1060377

De ceremonie zelf liet echter nog even op zich wachten. Als ergens politici bij zijn, begint het altijd al later hier, maar nu nog meer vanwege de gastheer Mpezeni. “Time moves with the chief,” legde de Rector uit: de tijd volgt het stamhoofd, en niet omgekeerd. Het is 20160227-P1060393verboden het stamhoofd op de tijd te wijzen, iets begint als hij er is. En ook ’s morgens mag het stamhoofd daarom niet gewekt worden, hoeveel belangrijke afspraken er ook op zijn agenda zijn, de afspraken beginnen als hij er is.

Zo rond 14:00 uur waren het stamhoofd, de president en twee oud-presidenten er. Het is verkiezingsjaar in Zambia dus het is voor politici belangrijk zich te laten zien. Mpezeni liet zijn toespraak voorlezen, maar wilde – niet helemaal nuchter – toen de president ook nog 20160227-P1060409persoonlijk toespreken. Na een toespraak van de president, waren er nog wat dansen en werd de stier geslacht. Helaas konden we dat niet zien – er stonden teveel mensen omheen – we zagen alleen een schaal met bloed gebracht worden naar Mpezeni. En daarmee was het ineens afgelopen.

’s Avonds waren we uitgenodigd voor het Koninklijke diner bij het lokale paleis van Mpezeni. Maar ook hier gold dat de ‘time moves with the chief’: toen om 22:00 uur na drie uur wachten de eerste mensen eten kregen, gingen wij maar weer naar onze slaapplek, omdat het er naar uitzag dat het nog wel een poos ging duren voordat wij aan de beurt zouden zijn. Op het kerkelijk centrum in de buurt waar we sliepen, vonden we nog wat maïskolven, warme melk met suiker en 20160227-P1060484droog brood, en de volgende dag vertrokken we weer voor de bijna 600 km naar Lusaka.

Ik was wat geschokt over de haast absolute macht die Mpezeni leek te hebben, temeer omdat het mij zo deed denken aan de richting die veel kerken hier uit lijken te gaan: dat je ‘man van God’ niet kunt tegenspreken. Ik hoop dat we niet toegaan naar een ‘the time moves with the man of God.’ Maar al met al was een bijzondere ervaring, heel leuk om wat van de tradities van de Ngoni’s te zien!

Advertenties

2 thoughts on “De tijd volgt de chief

  1. bijzonder om mee te maken! Chief Mpezeni is belangrijk voor de Reformed Church in Zambia. Deze chief (een aantal generatie terug) nodigde eind 19e eeuw Afrikaanse zendelingen, werkzaam in buurland Nyasaland, uit om naar zijn grondgebied te komen. Dat wordt gezien als het startpunt van de RCZ, aldus het boek van Gerdien Verstraelen.
    Beterschap voor Johanneke.

    groeten, Alida Groeneveld

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s