Ziektebeeld

Wanneer iemand zich niet zo lekker voelt, zeggen we: “Hij zal wel iets onder de leden hebben.” We bedoelen dat er een ziekteverwekker in zijn lichaam ronddwaalt – de ziekte is nog niet helemaal doorgebroken, maar de kiem is aanwezig. Als je ziek bent heeft dat over het algemeen een biologische oorzaak. Een bacterie, een virus, een afwijking in een orgaan; ga zo maar door. Voor ons is dit vanzelfsprekend, maar in Zambia denkt men er anders over.

“Mijn vader was twee jaar lang the vice voorzitter van de parochie in Ndola. In die tijd kwam hij in conflict met het bestuur van één van de verenigingen, en sindsdien is hij ziek,” vertelt Paul, een kennis van ons. “Was hij depressief?” vraagt iemand. “Nee, niet depressief,” zegt Paul. “Hij heeft pijn in zijn lichaam. Eerst dachten we dat het kanker was, prostaat kanker. Hij ging naar het ziekenhuis en daar hebben ze hem getest, maar niks gevonden. Hij viel erg af, hij werd verschrikkelijk dun. Toen zei de buurman dat mijn vader naar een pastor in Kitwe moest gaan die bijzondere olie geeft aan mensen die bij hem komen. Toen mijn vader de olie dronk moest hij overgeven – dat is normaal als je die olie drinkt. Hij braakte iets uit; het was zwart, als een klein hoofdje. Daarna ging het beter. Hij kwam zelfs weer wat aan. Maar toen maakte hij een fout: hij ging terug naar zijn boerderij in Ndola. Al meteen de eerste nacht voelde hij de pijn in zijn arm en in zijn zij. Tot nu toe heeft hij pijn; dan hier, dan weer daar. Soms doen zijn voeten en benen zo zeer dat hij ze niet kan bewegen. Nu komen er mensen uit de parochie bij ons op bezoek met verwarrende verhalen. Ze zeggen het niet tegen mijn vader – ze weten heel goed dat hij niet in hekserij gelooft – maar ze praten met mijn moeder. Ze zeggen dat het van de kerk komt, van het conflict met het bestuur van de vereniging.”

Het is een vervreemdend verhaal. Was de vader in het ziekenhuis nog op andere dingen getest dan alleen prostaat kanker? Waren de symptomen voor en nadat het even beter ging wel hetzelfde? Misschien had hij eerst iets, en daarna iets anders. Ik blijf zoeken naar een biologische verklaring. Wat zou de vader van Paul onder de leden kunnen hebben? Beter worden nadat je olie drinkt; iets zwarts uitbraken; dat het verkeerd was om weer naar huis te gaan; de verhalen van de parochie-genoten: ik schrijf het eigenlijk allemaal meteen af als niet relevant.

Maar dat is mijn Westerse opvatting van ziekte. Volgens het traditionele Zambiaanse wereldbeeld staat ziekte niet op zichzelf. Ziekte, armoede, relatieproblemen: ze hebben allemaal te maken met je relatie tot je medemens en tot het spirituele. Je wordt ziek als jij of een naaste een taboe doorbreekt – bijvoorbeeld als een menstruerende vrouw zout aan je eten heeft toegevoegd. Je wordt ziek als een kwaadwillende buur of tante je heeft behekst. Je wordt ziek als een kwade geest bezit van je neemt. Misschien wordt je ook wel ziek van virussen en bacteriën, maar het is je relatie met God die ervoor zorgt dat je op dat moment kwestbaar was voor de ziekte.

De meeste Zambianen gaan, net als de vader van Paul, naar het ziekenhuis als er iets mis is. Maar als de medicijnen niet helpen, of als het ziekenhuis niks kan vinden (en dat gebeurt vaak), dan moet er toch meer aan de hand zijn. Veel Christenen denken wat dubbel over de traditionele genezers die vaak beter bereikbaar en betaalbaar zijn dan de ziekenhuizen. Als Christen hoor je niet naar een traditionele genezer te gaan, omdat die werkt met, in Christelijke ogen, kwade geesten. Maar als de nood aan de man komt, gaan ze wel. Ze zeggen het alleen niet in de kerk.

Een alternatief is een Christelijke genezer, een dominee die – zoals de pastor uit Kitwe waar Pauls vader heen gaat – mensen kan genezen door gebed en met olie. Zo’n Christelijke genezer neemt, net als de traditionele genezer, de spirituele oorzaak van ziekte en andere problemen serieus. Hij kan geesten uitdrijven en je beschermen tegen hekserij. Christelijke genezers zijn te vinden in de Pinksterkerken in Zambia, en in de charismatische hoek van de Katholieke kerk; maar steeds vaker ook in de gereformeerde kerk waar wij lid van zijn. Van onze studenten wordt verwacht dat hun gebed ziekte kan genezen. Zelfs al is het overduidelijk dat iemand op sterven ligt, dan nog is het ‘not done’ om te bidden voor iets anders dan een wonderbaarlijke genezing.

Heeft ziekte alleen een biologische oorzaak, of is er meer? Misschien is er wel meer. Een beetje verder kijken dan het puur lichamelijke is vast goed. En zingeving, het nadenken over waarom deze ziekte nu net jou treft, is ook belangrijk. Maar toch… Het eerste wat ik Pauls vader zou gunnen is een ziekenhuis met gekwalificeerde dokters, goede apparatuur en medicijnen, zodat uitgezocht kan worden wat er aan de hand is, en er dan zo mogelijk iets aan gedaan kan worden.

Advertenties

One thought on “Ziektebeeld

  1. Wij hebben ook ziekten zonder oorzaak: SOLK somatisch onverklaarde lichamelijke klachten, veel zelfs. Als je ons spreekwoordenboek neemt zie je ook hoe het leven, lichamelijke klachten geeft.
    Een gebroken hart, het ligt me zwaar op de maag, het hart klopt me in de keel.
    Ik drink koffie uit een beker met de volgende tekst:
    Als de geest het zwaar heeft, is het niet raar als het lijf het laat merken.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s