Stilstaan bij vluchtelingen

Berichten over bootvluchtelingen die verdrinken in de Middellandse Zee, terwijl duizenden nieuwe gelukszoekers en geweldsvluchters zich verzamelen in Libië; over gesteggel over een pardon voor een deel van de uitgeprocedeerde asielzoekers; over geweld tegen Afrikaanse migranten in Zuid-Afrika. Wat moeten we met dit probleem van mensen die trekken naar een plek waar het beter is? Wij, in Nederland, en wij, in Afrika?

De Council for World Mission (CWM) faciliteert programma’s die kerken wereldwijd helpen met onderzoek en reflectie op het gebied van missie. In april en mei organiseerde CWM een workshop in Nederland, met als thema Exploring migration and human trafficking. Shingi, één van onze studenten, was uitgenodigd om hieraan deel te nemen. Na twee weken in Utrecht met de hele groep werd elke deelnemer gekoppeld aan een andere organisatie. Shingi ging naar Stap Verder in de Bijlmer, een kerkelijke organisatie waar bewoners van Amsterdam Zuidoost, met name migranten, terecht kunnen voor allerhande hulp. In dit blog een samenvatting van Shingi’s theologische reflectie op de vluchtelingen-problematiek in Nederland en wereldwijd. Aan de hand van het verhaal van de barmhartige Samaritaan beschrijft ze de situatie van vluchtelingen en omstanders.

SAM_0365

Soms raken mensen in de problemen

In Lukas 10:25-37 vertelt Jezus het verhaal van een man die van Jeruzalem naar Jericho reist en onderweg in de problemen komt. Overvallers vallen hem aan, nemen hem alles af en laten hem voor dood achter. De man is volkomen hulpeloos, gewond en naakt, waarschijnlijk ver van de bewoonde wereld. Ook de meeste ongedocumenteerde vluchtelingen in Nederland zijn ergens in de problemen geraakt. Zoals de man op weg naar Jericho zijn ook zij op reis. Sommigen zijn op de vlucht voor oorlog en conflict, anderen zoeken betere economische kansen. Onderweg naar een beter leven komen veel van hen problemen tegen.

Lisa (niet haar echte naam), is een vluchteling zonder documenten uit Somalië. Ze vertelde me hoe ze samen met twee andere vrouwen door een “zakenman” achtergelaten werd op Schiphol. Met z’n drieën hadden ze hun spaargeld aan deze man betaald voor een immigratie naar Groot-Brittannië. Hij beloofde hen een baan en de benodigde papieren. Toen ze aankwamen op Schiphol, zei de man dat ze in Groot-Brittannië waren. Hij liep, met hun paspoorten en geld, weg om met zijn contactpersoon te praten, en ze hebben hem nooit weer gezien.

Natuurlijk heb ik vragen bij dit verhaal. Hoe kun je van Somalië naar Nederland reizen en denken dat je in Groot-Brittannië bent? Hoe komen drie volwassen vrouwen terecht in zo’n situatie? Lisa wilde niet vertellen hoeveel ze de man had betaald om naar Europa te komen, maar van andere vluchtelingen hoorde ik bedragen van drie- of vierduizend euro. Ondanks al die vragen is het belangrijke punt dat deze vrouwen in de problemen raakten. Hun asielaanvraag werd afgewezen. Ze stonden op straat zonder documenten. Ze gingen van opvang naar opvang, soms met honderden andere vluchtelingen. Op sommige plekken werden Lisa en andere vrouwen belaagd door mannelijke immigranten.

Sommigen kiezen ervoor om de mensen die in de problemen geraakt zijn niet te zien

De priester en de Leviet waren goed op de hoogte van Gods wet, maar ze kozen ervoor om aan de andere kant van de weg voorbij de gewonde man te lopen, zonder hem te helpen. Misschien dachten ze dat hij dood was, en dat hem aanraken hen onrein zou maken. Misschien dachten ze dat hij het wel verdiend zou hebben. Misschien waren ze gewoon bang. Dus de priester en de Leviet gingen voorbij. Het was niet hun zaak, en ze hadden hun eigen leven om naar terug te keren.

Ongedocumenteerde vluchtelingen vinden zichzelf in allerlei illegale en stuitende situaties. Sommigen komen terecht in de prostitutie, overgeleverd aan pooiers en mensensmokkelaars. Anderen zoeken illegale manieren om aan geld te komen, zoals het verkopen van drugs.

Er zijn Christenen die asielzoekers en vluchtelingen zonder papieren niet willen helpen. Zij denken dat omgaan met prostituees, verslaafden, handelaars in drugs en illegalen de puurheid van de kerk zou aantasten. Andere Christenen vinden het gewoon te riskant. Het is zo dat degenen die ongedocumenteerde vluchtelingen helpen tegen de wetten van het land ingaan. Helpers zouden in juridische problemen kunnen komen. En helpers zouden ook bedrogen kunnen worden door de immigranten – het is niet onmogelijk dat er tussen de vluchtelingen ook criminelen zitten. Vanuit dit perspectief gaan sommige Christenen voorbij aan de andere kant van de weg wanneer ze geconfronteerd worden met vluchtelingen.

Sommigen helpen hen die in moeilijkheden zitten

Een Samaritaanse man komt langs. Tegen alle verwachtingen in is hij niet de schurk van het verhaal. In tegendeel. Hij heeft medelijden met de gewonde man. De eenvoudige en onbelangrijke man stopt waar de priester en Leviet snel doorliepen.

Stap Verder is, vergeleken bij de grote, wereldwijd opererende hulp-organisaties, maar klein en onbelangrijk. Maar net als de eenvoudige Samaritaan doet Stap Verder iets geweldigs. Stap Verder steekt de weg over om mensen die in de nesten zitten te helpen, met name vluchtelingen met en zonder papieren.

Zorgen voor mensen in nood kost tijd, geld en energie

De Samaritaan zorgt voor medische verzorging van de gewonde man. Hij verzorgt hem, en maakt daarvoor gebruik van zijn eigen middelen. Hij betaalde voor onderdak, niet voor slechts één nacht, maar voor de tijd die het de gewonde man zou kosten om te genezen. De Samaritaanse man gaf wat hij had om iemand te helpen die in de problemen zat. Hij vroeg zich waarschijnlijk niet eens af hoe de gewonde man in de nesten was geraakt. Had hij dat wel gedaan, dan was hij misschien wantrouwend geworden. Wil deze man niet gewoon misbruik van mij maken? Is het misschien een valstrik, zodat struikrovers mij kunnen overvallen? Is deze man zelf een overvaller, die ruzie heeft gekregen met zijn collega-bandieten? De Samaritaan stopte, en gaf de gewonde man zijn tijd, geld en energie.

Op een vergelijkbare manier geeft Stap Verder holistische zorg aan migranten. De meeste medewerkers zijn vrijwilligers. De middelen die Stap Verder gebruikt komen van individuen, kerken en organisaties zoals Kerk in Actie. Deze middelen zouden voor allerlei dingen ingezet kunnen worden, maar Stap Verder kiest ervoor om met migranten te werken.

Moses (niet zijn echte naam) kwam naar Nederland met het idee om hier zijn papieren in orde te krijgen en zijn werk als zakenman voort te zetten. Hij had al wat contacten die hem konden helpen met de juiste papieren, en verbleef in de Bijlmer in afwachting daarvan. Na twee weken werden Moses en een vriend van hem aangehouden door de vreemdelingenpolitie. Hij zat veertien maanden vast in vreemdelingendetentie. Toen hij vrijkwam, ging hij naar het adres waar hij eerder logeerde, maar degene die hem eerder had geholpen bleek verhuisd. Zo verloor Moses zijn geld en papieren. Hij kwam op straat terecht, kende niemand. ’s Nachts liep hij over straat of sliep in een plantsoen.

Op dit dieptepunt in zijn leven vertelde iemand Moses over Stap Verder. Daar vond hij een kop koffie en brood, een plek om zich te douchen, wat kleding, een wasmachine en hulpverlening op pastoraal en juridisch vlak. Maar vooral: hij vond anderen die in hetzelfde schuitje zitten. Moses is nu vijf jaar in Nederland, en een regelmatig bezoeker van Stap Verder.

Van Christenen wordt verwacht dat zij zorgen voor naasten die in de nesten zitten. Soms zijn deze naasten vreemdelingen.

Jezus leert ons dat wij naasten moeten zijn voor mensen die in de problemen geraakt zijn. Je naaste liefhebben zoals jezelf gaat niet alleen over degenen die ons dierbaar zijn. Het gaat ook over de vreemdeling die moeilijkheden heeft. Stap Verder brengt dit in praktijk door migranten van alle religies, nationaliteiten en etnische achtergronden te helpen. De medewerkers en vrijwilligers van Stap Verder zijn zelf ook een heel diverse groep. Soms leidt die diversiteit tot ruzies en meningsverschillen, met name onder de bezoekers. Ikzelf heb verhitte debatten gevoerd met andere Christenen bij Stap Verder. Het is verstandig dat Stap Verder het beleid heeft om messen en andere potentieel gevaarlijke objecten achter slot en grendel bewaart. Voor een ander zorgen betekent namelijk niet dat je de eigen veiligheid uit het oog moet verliezen.

Wat heb ik geleerd?

Ik heb veel gehuild tijdens mijn vier weken bij Stap Verder. Eén keer, nadat ik de Vluchttoren had bezocht, zat ik in de metro terug naar huis. Een jongetje miste zijn halte en werd geholpen door een onbekende. Ik zag het en kreeg tranen in mijn ogen. Ik huilde voor alle immigranten zonder thuis en zonder zekerheid in deze wereld. De situatie in de Vluchttoren is volgens geen enkele maatstaf goed te noemen. Terugkijkend schaam ik me niet voor mijn tranen. Ze waren het teken van een hart dat breekt door de stille klacht van mensen in nood. Zoals de Samaritaanse man, stak ik de straat over naar de gewonde man. Het was als de stem van Jezus, die mij zei: Ga, en doe als hij.

Als kerk en als Christenen moeten we het niet zo druk krijgen dat we geen tijd meer hebben om te stoppen voor een mens in nood. De priester en de Leviet hadden vast iets beters te doen – maar wat zij niet zagen, is dat het één van Gods grootste geboden is om een medemens in moeilijkheden te helpen. Ook mijn eigen kerk in Zimbabwe zou stil moeten staan bij het lot van immigranten, zeker nu er in Zuid-Afrika zoveel geweld tegen Afrikanen uit andere landen is. In Zimbabwe en Zambia zijn er ook vluchtelingen en migranten, zowel met als zonder papieren. Mensenhandelaars die vrouwen dwingen tot prostitutie zijn ook in Zimbabwe een realiteit. Mijn tijd bij Stap Verder heeft mijn ogen geopend voor hun situatie.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s