Antropologie en zombies

“I took the position that maybe if people talk about zombies, they just mean zombies” – Worldwar Z

Een tijd geleden las ik een artikel in de New Yorker over “off road lezen” – iemand die een willekeurige plank in een bibliotheek van A tot Z leest. Het is volgens de auteur een nieuwe trend: van ‘deep reading’, psychologische lezing en feministische lezing mag je tegenwoordig weer gewoon het boek lezen zoals het er is. Kort daarna kwam ik een artikel tegen in de Vrij Nederland over Siri Hustveldt. Ze ontdekte een zelfportret in een schilderij van Goya. De auteur schrijft dat het kennelijk voor de professionele kunstkenner niet gebruikelijk is om gewoon een paar uur naar een doek te staan kijken. Meer aandacht is er voor de context, of voor de verkoopgeschiedenis.

Zijn we weer toe aan een nieuwe letterlijkheid? Hebben we even genoeg van interpreteren? Dat zou mij wel fijn lijken. Soms heb ik het gevoel dat antropologie een soort van kunstkritiek of poëzie-analyse is: je neemt een cultuuruiting en interpreteert wat de auteur daar nu mee heeft willen zeggen. Of beter nog: wat het zegt over onze tijd dat een dergelijke cultuuruiting kon ontstaan.

Neem bijvoorbeeld de verhalen die in zuidelijk Afrika worden verteld over zombies. Als je ’s ochtends wakker wordt en je nog steeds moe voelt, kan het maar zo zijn dat iemand je gebruikt om ’s nachts voor hem te werken. Terwijl je denkt dat je slaapt ben je eigenlijk aan het werk in een fabriek, mijn of op het land. Verhalen als dit worden vaak geïnterpreteerd als poëtische uitingen van ongemak bij neo-liberaal kapitalisme, het lichaam als productiemiddel en uitbuiting.

Interpreteren is eigenlijk haast een kunstvorm op zichzelf. Een aantal jaren geleden waren complottheorieën rond katharen en Rennes le Chateau erg in zwang. Het heeft me altijd gefascineerd hoe je alleen maar bepaalde feiten en halve waarheden in een mooie volgorde hoeft te zeggen om een verhaal te vertellen dat geloofwaardig klinkt, maar eigenlijk kant noch wal raakt. Als antropoloog voel ik mij soms ook complotbouwer. Wie het heeft over zombies, kan natuurlijk niet bedoelen ‘zombies’. Zombies, dat begrijpen we niet. Dus moet het wel ergens anders over gaan. En dan is het de vrijheid van de antropoloog om te interpreteren, om te duiden, om metaforen te decoderen. Ok. Maar mogen we nu weer terug naar degene die het heeft over de zombies? Wat probeert hij of zij eigenlijk te zeggen?

Advertenties

One thought on “Antropologie en zombies

  1. Dit vraagt om een vervolg, boeiend, ik ben benieuwd hoe het verder gaat met de antropoloog vanuit die Zuid-Afrikaanse context.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s