Herdenken bij het Voortrekker Monument

Wat moeten we wel herdenken en vieren, en wat niet? Deze vraag speelt soms rond 4 en 5 mei in Nederland, bij ons kwam hij afgelopen weekend ook op toen we het Voortrekkermonument hier in Pretoria bezochten. Wordt daarmee niet eigenlijk het afslachten van de Zoeloes herdacht en gevierd?

Het Voortrekker monument is een grote bakstenen kubus van 40 bij 40 bij 40 meter op een heuveltop net buiten Pretoria. De eerste steen voor het monument werd gelegd in 1938 ter herinnering aan de Voortrekkers een eeuw daarvoor. De Voortrekkers waren Nederlands-sprekende boeren die waren weggetrokken uit de Kaapprovincie, die sinds begin negentiende eeuw bij het Britse rijk hoorde en steeds Engelser werd. Met ossenkarren trok men het binnenland van wat nu Zuid Afrika is in. Na wat schermutselingen ging een delegatie met hun leider Piet Retief toestemming vragen aan de Zoeloe-koning Dingaan om in diens gebied te wonen. Ze kregen toestemming, maar vervolgens werd de hele delegatie vermoord. De nieuwe leider, Pretorius, zwoor wraak en in december 1838 werden bij Bloedrivier 3000 Zoeloes afgeslacht, terwijl de Voortrekkers geen verliezen leden. Voorafgaand aan dit gevecht beloofden de Voortrekkers die dag altijd in ere te zullen houden als God ze zou laten winnen. Een eeuw later werd daarvoor dus dit monument opgericht.

_DSC9897

Naast gedoe over ‘xenofobisch geweld’ is in Zuid Afrika de afgelopen tijd veel gedoe over herdenkingstekens en standbeelden. Bij de universiteit van Kaapstad hebben studenten het bestuur gedwongen een standbeeld van Cecil Rhodes weg te halen. Rhodes was de koloniale zakenman naar wie Noord- en Zuid-Rhodesië (het huidige Zambia en Zimbabwe) later genoemd werden. Naar aanleiding van de studentenacties kwamen ook andere standbeelden en monumenten van kolonialisme en Apartheid ter discussie te staan. In het centrum van Pretoria staat een groot standbeeld van Paul Kruger, een vroege president van de republiek die de Voortrekkers stichtten – moet dat beeld ook niet weg? Moet er niet een rustoord voor politiek incorrecte standbeelden komen? Een paar weken geleden werden bijna dagelijks beelden met verf beklad, maar het lijkt dat de storm nu weer wat geluwd is.

Over het Voortrekker monument heb ik in deze discussie niet gehoord. Dat is ook in private handen. Ik las nog wel een ingezonden brief daar over, dat dat maar goed is, omdat alles wat in overheidshanden is aan het vervallen is. Dat Afrikaners – de nakomelingen van de Voortrekkers –maar hun eigen wijken, scholen, winkels, bewaking en zo, moeten beheren (– ‘apart,’ zeg maar…)

_DSC9888

De Voortrekkers kwamen steeds in aanvaring met Zoeloes, of dissidente Zoeloe-groepen. Zoeloe-koning Dingaan was de opvolger van Shaka Zoeloe. Vlak voordat de Voortrekkers kwamen, had de Mfecane (de Verplettering) in zuidelijk Afrika plaatsgevonden. Zoeloe-legers hadden iedereen in de regio aangevallen en opgejaagd, tot in het noorden van Zambia aan toe. Van onze studenten is ongeveer de helft van Zoeloe-afkomst: een Zoeloeleger deserteerde, vermoordde een grote groep Chewa-mannen, nam hun vrouwen en vestigde zich in Chewa-gebied. Dat zal ongeveer ten tijde van de slag bij Bloedrivier zijn geweest. Ik weet niet of dat mag, maar voor mij maakt het het Voortrekker monument wel iets makkelijker verteerbaar dat de Zoeloes ook geen lieverdjes waren…

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s