Eerste hulp bij Satanisme

(Duivel aan het werk, pas op!) Hekserij en Satanisme bestaan echt. Gisteravond was ik bij de gebedsbijeenkomst in Lilanda, waar vijf jongeren van die kerk bekenden dat ze naar verschillende kerken gingen om bloed te halen. Maar God vecht voor ons, God werkt voor zijn mensen.” Het is een berichtje van een facebook groep voor jongeren in één van de gemeenten van de Reformed Church in Zambia. Vijf jongeren beschuldigen zichzelf ervan dat ze bloed hebben gestolen van kerkleden. Dat ze Satanist zijn (geweest). Misschien zelfs dat ze ziekte en ongeluk hebben veroorzaakt. Hoe ga je als predikant of pastoraal werker om met dergelijke verhalen? Een nieuw boek biedt nuttige richtlijnen.

unseen_worlds_frontcover_webDat verhalen over Satanisme populair zijn in Zambia weten we al langer (zie mijn blogs ‘Het echte gevaar van Satanisme’,  ‘De geruchtenmachine’, ‘Getuigen van de angst’, ‘De omgekeerde wereld’ en ‘Wat??’). Nieuw is het boek Unseen Worlds: Dealing with Spirits, Witchcraft, and Satanism (Bernhard Udelhoven, 2015), waarin een handreiking wordt gedaan om pastoraal in te gaan op dergelijke ervaringen. Het boek is tot stand gekomen aan de hand van de ervaringen van de Fingers of Thomas, een groep actieve jongeren en ouderen, geïnteresseerd in verhalen over Satanisme. De Fingers onderzoeken wat er waar is van dergelijke verhalen, en hoe je er mee om kunt gaan. Het bevat een stappenplan en gaat in op wat wel, en wat juist helemaal niet helpt.

Neem de ervaringen serieus als roep om hulp en luister met een invoelend en begripvol hart, zonder te veroordelen

De mensen die bekennen Satanist te zijn geweest – meestal adolescenten, vaker meiden dan jongens – proberen daarmee uitdrukking te geven aan een verontrustende ervaring. Ze hebben behoefte aan iemand die in de eerste plaats naar hen luistert, zonder te snel te oordelen of te interpreteren. Of de luisteraar zelf gelooft in Satanisme en hekserij of niet, degene die aan het woord is heeft iets schokkends meegemaakt en verdient het om gehoord te worden. Verhalen over bloed stelen, ongelukken veroorzaken, familieleden ziek maken: het is gemakkelijk om te zeggen ‘Maar dat kan helemaal niet, dit zijn allemaal verzinsels!’ Als je de ervaringen van de jongeren op deze manier wegwuift is het gesprek voorbij en is niemand geholpen. Ex-Satanisten vertellen misschien verhalen die waar wij niet bij kunnen, maar liegen doen ze niet, dat is mijzelf na verschillende interviews met oprechte meiden die een moeilijke tijd doormaken wel duidelijk.

Gebruik de beangstigende beelden als uitgangspunt om achterliggende problemen aan te pakken

Negatieve ervaringen kunnen het begin zijn van groei en ontwikkeling. Daarvoor is het belangrijk om in te gaan op de beelden en symbolen die aangereikt worden door de jongeren, en aan hen te laten zien dat er meerdere interpretaties mogelijk zijn. “Ik had een verschrikkelijke droom dat ik gebeten werd door een slang,” schreef een meisje op een andere facebook pagina, “alsjeblieft, bid voor mij zodat ik gered word.” Ervaringen van Satanisme beginnen vaak met dromen. Dromen van slangen, van water, van eten: in de huidige Zambiaanse context zijn dit beangstigende beelden. De slang staat voor Satan, en gebeten worden door een slang wordt geïnterpreteerd als een aanval van duistere machten. Een snelle diagnose gevolgd door agressief bidden en demonen uitdrijven is volgens de Fingers of Thomas niet behulpzaam. In hun eigen aanpak wordt dieper ingegaan op het beeld van de slang. Wat betekende de slang eigenlijk in Zambiaanse tradities? Vroeger kon dromen van een slang ook betekenen dat je geluk had, of een boodschap kreeg van de goden. Wat zou de slang jou willen vertellen? De Fingers proberen vooral om de interpretatie open te houden. Samen nadenken over beelden helpt de jongeren bovendien om zelf weer grip te krijgen op hun leven. Ze zijn niet alleen maar slachtoffers, alleen maar gedwongen om Satanist te worden, maar hebben zelf ook keuzevrijheid, eigen emoties en een eigen geloof.

Kijk naar de leefomstandigheden

Achter het verhaal en de ervaringen van de ex-Satanist zitten vaak gebroken relaties: een vader die zijn dochter altijd liet merken dat ze niet gewenst was; geen stabiele gezinssituatie, maar opgroeien bij dan weer grootouders, dan weer een tante, dan weer een oudere zus; het gevoel hebben er niet bij te horen. Op de achtergrond spelen vaak ook langdurige familieconflicten rond familieleden die van hekserij verdacht werden of worden. Soms zijn de verhalen over Satanisme een manier om iets uit te drukken dat op een andere manier niet gezegd kan worden. Als pastoraal helper is het dan belangrijk om meer te doen dan alleen praten en bidden. Bijvoorbeeld door te onderzoeken of het wel veilig is om iemand weer naar huis te laten gaan. Vaak verdwijnen de verontrustende dromen en ervaringen als de verhoudingen in de familie weer enigszins hersteld zijn.

Neem de ervaringen mee in gebed

Jongeren met ervaringen van Satanisme of bezetenheid hebben vaak heel duidelijke verwachtingen over de oplossing: er moet voor hen gebeden worden. De kwade machten die hen in hun greep hebben, moeten toegeroepen worden, opgedragen om weg te gaan. Veel kerken hebben specialisten die op deze manier kunnen bidden, wat er soms heftig aan toe kan gaan. De Fingers of Thomas hebben niks met dergelijke agressieve vormen van gebed. Zij proberen juist de beelden die de jongere zo’n schrik hebben aangejaagd mee te nemen in gebed, en verwoorden zo hun angsten. Daarbij moet er niet alleen aandacht zijn voor het negatieve, maar ook voor dankbaarheid voor helpers, en voor een moeilijke tijd als een nieuw begin. Soms is een gebed niet genoeg en hebben jongeren behoefte aan een wat uitgebreider ritueel, bijvoorbeeld om datgene wat symbool staat voor hun oude leven te begraven.

Nazorg: blijf betrokken

Al deze stappen werken niet als bij toverslag. Ze vormen een langdurig proces, waarin de beangstigende ervaringen stapje voor stapje hun macht verliezen. De ervaringen gaan deel uit maken van het levensverhaal van de jongere, als een episode die ook bij hen hoort en waar ze zonder negatieve gevoelens op terug kunnen kijken. De Fingers of Thomas vinden een strikte scheiding tussen vroeger en nu (‘vroeger was ik slecht, een Satanist, maar nu ben ik een wedergeboren Christen’) niet erg behulpzaam. Niet alles in het verleden was slecht, en er moet ook ruimte blijven om in het heden fouten te kunnen maken.

Hoe zouden de Fingers of Thomas omgaan met de vijf jongeren die op een gebedsbijeenkomst bekenden Satanist te zijn? Zo’n publiek optreden met een getuigenis heeft vaak maar weinig positieve effecten op de jongeren die de bekentenis geven. Na de bijeenkomst is hun verhaal verteld, nu staat het vast. Het kost hen vaak vrienden en goede relaties met familieleden, en van nazorg is over het algemeen geen sprake. De Fingers proberen te praten en bidden met jongeren voordat ze in het openbaar een schuldbekentenis afleggen. De sessies van de Fingers zijn niet openbaar, ze creëren een veilige omgeving om te experimenteren met interpretaties van de ervaringen. Hun hulp is niet eenmalig, maar een langdurig proces. Ik gun elke jongere met beangstigende ervaringen een groep als de Fingers of Thomas!

Meer informatie over de Fingers of Thomas en het boek Unseen Worlds hier.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s