Naar een theologie van waardig leven

Wat heb je nodig om goed te kunnen leven? De meeste mensen, wat hun achtergrond ook is, zijn het erover eens dat ‘waardigheid’ erbij hoort. Waardigheid is een kernbegrip in de Universele verklaring van de rechten van de mens, en ook in de Afrikaanse versie, het Afrikaans handvest voor de mensen- en volkerenrechten. Vorige week was ik op een conferentie voor Afrikaanse theologen en godsdienstwetenschappers, waar het begrip waardigheid centraal stond.

AAATRS

Het was een inspirerende conferentie, met veel deelnemers uit verschillende Afrikaanse landen en van verschillende kerken. Een Koptisch Christen uit Egypte, het hoofd van de Ethiopische kerk in Afrika, Anglicanen, Lutheranen, een Oosters Orthodoxe bisschop, mensen van verschillende Pinksterkerken. ’s Ochtends vierden we samen in een kapeldienst, en de rest van de dag was gewijd aan presentaties over het thema ‘Naar een theologie van waardig leven’.

Waardigheid is niet iets dat je kunt leren, kopen of op een andere manier verwerven. Het is een eigenschap die elk mens bij zich draagt. Zoals de Universele verklaring van de rechten van de mens zegt: elk mens is vrij geboren en gelijk in rechten en waardigheid. Op de conferentie werd de waardigheid van de mens vaak verbonden met de schepping. Wij hebben waardigheid – in tegenstelling tot dieren – omdat de mens is geschapen naar het beeld van God. Dat beeld van God, dat kun je ook letterlijk opvatten als standbeeld, zoals de Romeinse keizer een standbeeld had in elke stad. Dat standbeeld staat er om de keizer te vertegenwoordigen. Zo moeten wij ook vertegenwoordigers van God zijn op deze wereld. Onze waardigheid betekent dan niet alleen voor onszelf en de medemens zorgen, maar ook voor de wereld in het algemeen.

Voor een menswaardig leven zijn bepaalde materiële omstandigheden nodig; een gebrek aan vrijheid, voedsel, of onderdak noemen we mensonwaardig. Maar waardigheid gaat ook over ons handelen: een waardig leven leiden is verantwoord handelen ten opzichte van andere mensen en de natuur, en omgekeerd ook verantwoordelijk behandeld worden door anderen en door instituties. Eén van de sprekers legt uit dat dit betekent dat kerken, als hoeders van de menselijke waardigheid, zich ook zouden moeten uitspreken tegen slecht bestuur. Niet iedereen is het met hem eens. Want moeten de kerken niet ook de hand in eigen boezem steken? De kerkleiding zelf kan er soms ook wat van, van dat slecht bestuur. Wat is dan je morele recht om kritiek te leveren?

Waardigheid hoort bij een goed leven, maar wat die waardigheid dan precies inhoudt, daar wordt in verschillende culturen verschillend over gedacht. In de westerse wereld gaat vaak om autonomie of zelfbeschikking, de vrijheid om zelf te beslissen hoe je wilt leven. In de Universele verklaring van de rechten van de mens staat daarom het recht van het individu centraal. In de cultuurgeschiedenis van Afrika wordt de nadruk vaker gelegd op de rechten van de gemeenschap. Het recht van de gemeenschap kan boven het belang van het individu uitstijgen. Het Afrikaans handvest voor de mensen- en volkerenrechtenzoekt een middenweg door het te hebben over zowel de rechten van volkeren als de rechten van individuele mensen.

Op de conferentie kwam het Afrikaanse perspectief regelmatig aan de orde. Volgens een professor gaat waardigheid over relaties met anderen, over het bij een gemeenschap horen die groter en dieper is dan alleen het heden – de voorouders horen er ook bij. Het bekende Afrikaanse spreekwoord “Ik ben een mens door andere mensen” kwam in veel lezingen voor. Een andere spreker was kritisch over de Afrikaanse gemeenschapszin. Niet dat gemeenschap slecht is, maar het kan wel op een verkeerde manier gebruikt worden. Bijvoorbeeld wanneer het belang van de etnische groep boven alles gesteld wordt. Wanneer de leden van een andere etnische groep niet meer als mensen gezien worden, zoals gebeurde tijdens de genocide in Rwanda. Of wanneer je alleen maar geaccepteerd wordt als je niet afwijkt van de groep.

Hoe het nu verder moet met de theologie van een waardig leven? Hopelijk verschijnt er dit jaar een bundel met alle bijdragen. Ik ben in ieder geval gesterkt en geïnspireerd door de gesprekken met alle Afrikaanse collega’s!

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s