Verkiezingen in Zambia

Dinsdagochtend, 11 uur. Het parkeerterrein van winkelcentrum Arcades in Lusaka is uitgestorven. Normaal is het zoeken naar een plekje om de auto neer te zetten; nu staan er een paar verdwaalde auto’s en loopt een enkeling langs de donkere winkels. Alles is dicht: de Spar, de boekwinkel, de kledingwinkels, het restaurant. Het is verkiezingsdag in Zambia, een nationale vrije dag: iedereen moet in staat zijn om zijn of haar stem uit te brengen.

Het zijn tussentijdse verkiezingen, nodig omdat president Michael Sata in oktober overleed. De aanloop naar de verkiezingen was onrustig. In verschillende politieke partijen liepen de ruzies over wie er presidentskandidaat namens de partij zou worden zo hoog op dat de rechtbank er aan te pas moest komen. Uiteindelijk lijkt de strijd te gaan tussen twee kandidaten: Edgar Lungu van de huidige regeringspartij Patriotic Front (PF) en Hakainde Hichilema van de meest uitgesproken oppositiepartij United Party for National Development (UPND). Hun groene (PF) en rode (UPND) verkiezingsposters hangen op billboards door het hele land.

Afgelopen vrijdag, een halve week voor de verkiezingen, waren beide partijen nog druk door het land aan het toeren om kiezers te overtuigen. Wij reden die dag van Lusaka naar Livingstone, een reis van zo’n 450 km naar het zuiden van Zambia. Hakainde Hichilema – die ook wel HH genoemd wordt – komt uit deze streek. Maar het was vooral de PF die we onderweg zagen, met verkiezingsbijeenkomsten in stadjes als Mazabuka en Choma. In de afgelopen weken kwam het her en der tot geweld bij dergelijke verkiezingsbijeenkomsten, maar daar hebben wij gelukkig niks van gemerkt.

_DSC7292

Een gespannen voorbereiding op de verkiezingen. Hoe zou de verkiezingsdag zelf verlopen? Journalisten en mensen van de overheid rijden rondjes langs de winkelcentra om te kijken of niemand toch personeel aan het werk heeft. Waarnemend president Scott komt persoonlijk langs bij een winkel in huishoudartikelen die open is. “Wij werken in ploegen,” vertelt de manager, “de ene helft van het personeel kan ’s ochtends stemmen, en wie ’s ochtends werkt, stemt ’s middags.” Het argument wordt niet geaccepteerd – ’s middags is ook deze winkel gesloten. Het personeel van een snackbar legt uit waarom zij wel geopend zijn: “Iedereen die hier vandaag werkt was te jong om te stemmen toen het kiesregister werd samengesteld. Onze collega’s die wel een kiezerspas hebben, zijn vrij om hun stem uit te brengen.”

Eén van onze collega’s laat op facebook weten dat hij al om 5 uur ’s ochtends in de rij staat voor het stembureau. Er zijn vijf wachtenden voor hem. Om 6 uur gaat het stembureau open, en tien minuten later heeft hij zijn stem uitgebracht. Veel van onze studenten stemmen niet: ze komen van ver en moeten om te stemmen terug naar hun plaats van herkomst. Zelfs met een verplichte vrije dag is dat niet haalbaar. Voor een verkiezingsdag is het weer erg ongunstig: het is regenachtig, met zware buien in het hele land. In deze tijd van het jaar betekent regen niet alleen een ongemak bij het naar buiten gaan. Voor veel kleine boeren is het ook het moment om naar het veld te gaan en voor de maïs te zorgen, zo vertelt een reporter op het journaal.

Om 6 uur ’s avonds sluiten de stembureaus – als het eenmaal donker is houdt het openbare leven op. We rijden weer naar Arcades, in de hoop toch een eetgelegenheid te vinden die wel open is. In tegenstelling tot die ochtend is het parkeerterrein nu vol, de restaurants zijn open, en van politiek merken we niets.

Ondanks de onrustige aanloop naar de verkiezingen lijkt de verkiezingsdag zelf rustig te zijn verlopen. Waren de verkiezingen ook eerlijk? Daarover zijn de meningen verdeeld. Oppositiekandidaat HH zegt dat er wellicht fraude is gepleegd: toestemmingen voor vluchten van UPND helicopters met waarnemers zijn ingetrokken, en in districten waar de UPND traditioneel sterk is zijn stembiljetten niet aangekomen. Volgens aan de oppositie gelieerde media is in bepaalde dorpen het gerucht verspreid dat de verkiezingen zijn uitgesteld.

Dat kan wijzen op fraude, maar er het is niet duidelijk of er daadwerkelijk kwade opzet in het spel is. De regen maakt het stemproces namelijk ook moeilijker: in de regentijd zijn sommige delen van het land onbereikbaar omdat rivieren buiten hun oevers zijn getreden en bruggen overstroomd zijn. Om op die plaatsen te kunnen stemmen is het noodzakelijk dat helicopters stembussen, stembiljetten, het personeel van het stembureau en waarnemers aanleveren. Op de verkiezingsdag is dat niet overal gelukt: in bepaalde gebieden was het weer te slecht voor de helicopters. Vandaag is er een nieuwe poging gedaan, het materiaal is ten dele per ossenkar verspreid.

Vandaag, een dag na de verkiezingen, komen ook de eerste resultaten binnen. De einduitslag is nog niet te voorspellen: Edgar Lungu en HH lijken gelijk op te gaan. Op facebook verwachten en claimen supporters van beide partijen de overwinning. Het is te hopen dat er snel een eenduidige uitslag komt waar iedereen zich bij neer kan leggen!

Advertenties

One thought on “Verkiezingen in Zambia

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s