De slinger van Foucault

Het is soms verleidelijk om te willen laten zien dat complottheorieën zoals over Satanisme onzin zijn door zelf nog meer complottheorieën te verzinnen, maar dat werkt waarschijnlijk niet.

Ik heb hier in Pretoria Umberto Eco’s De slinger van Foucault herlezen. In dat boek proberen de hoofdpersonen zoiets. Ze werken op een uitgeverij die zich specialiseert in boeken over complottheorieën, maar dan de Europese varianten: over de Tempeliers, Rozenkruizers, vrijmetselaars, Kabbalisten en zo. Voor de grap proberen ze alle complottheorieën die ze lezen in één groot mega-complot samen te passen. Het werkt wonderwel: de hele wereldgeschiedenis is geregisseerd door deze geheime en half-geheime organisaties. Maar toch laat het niet zien dat de auteurs van de boeken die ze uitgeven onzin uitkramen. Eén van de bedenkers van het mega-complot begint zelf haast in zijn verzinsel te geloven, en alle drie worden ze op gegeven moment achterna gezeten door goedgelovigen die, ondanks alle verzekeringen dat het een verzinsel is, toch geloven dat het mega-complot waar is.

Het boek begint en eindigt bij de slinger van Foucault in een museum in Parijs. Ene Foucault ontdekte in de achttiende eeuw dat als je een slinger vrij laat bewegen zijn baan steeds een klein stukje verschuift. Als je de slinger recht boven de noord- of zuidpool zou hangen, dan zou de baan van de slinger in 24 uur precies zover rondgedraaid zijn dat hij weer terug bij zijn oorspronkelijke baan is. In werkelijkheid is het dan ook niet de baan van de slinger die verschuift, maar de aarde die onder haar ronddraait. Het ophangpunt van de slinger is als een vast punt waaronder de hele aarde verder doordraait. De bedenkers van het mega-complot in De slinger van Foucault menen zelf vanuit zo’n vast punt de gekte van hun complotauteurs te kunnen bekijken, maar uiteindelijk blijken zij zelf toch ook gewoon op de aarde in alle gekte mee te draaien.

Ik wil nu niet gaan zeggen dat bezetenheid en geesten gekte zijn, maar het is wel iets wat we niet zo goed begrijpen. Toen we een keer bij een Pinksterkerk waren, riep de voorganger de vrouwen naar voren die last hadden van ‘spirituele echtgenoten’ – niet dat hun mannen zo spiritueel waren, maar dat zijn geesten die het je kennelijk erg lastig kunnen maken. Dat lijkt in Zambia veel voor te komen. Johanneke vroeg of er dan ook mannen zijn die last hebben van ‘spirituele echtgenotes’ – een logische vraag: als het één er is, waarom dan het ander niet? De voorganger leek zich dit nog nooit afgevraagd te hebben, maar dat was geen probleem: de voorganger riep meteen de mannen die een spirituele echtgenote hadden, op naar voren te komen, en zowaar: er kwamen er een paar!

Volgende week ben ik door een overstap een dag in Parijs, dan ga ik ook maar eens bij de slinger van Foucault kijken, eens kijken hoe die het wel lukt om buiten het wereldse gedraai te blijven.

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s