Het echte gevaar van Satanisme

Wat heeft Satanisme te maken met de ebola-crisis in West-Afrika? Het woord Satanisme roept duistere beelden op van ritueel misbruik en kinderen in gevaar. Maar het echte gevaar schuilt volgens mij in het wantrouwen dat veroorzaakt wordt door verhalen en geruchten – bijvoorbeeld gericht op artsen en ziekenhuizen.

Ondervoeding is één van de oorzaken van een hoge kindersterfte in Zambia. Een groep medische onderzoekers test daarom een op melk gebaseerde vloeibare voeding, die ervoor moet zorgen dat ondervoede kinderen snel weer aansterken. Het onderzoek verloopt niet zonder slag of stoot: veel moeders kijken met wantrouwen naar de uitvoerende dokters. Ze zijn bang dat hun kinderen niet kunnen overleven op vloeibare voeding; dat bloed en organen van hun kinderen zullen worden weggehaald en verkocht; en dat de dokters en verpleegsters afgenomen bloed gebruiken voor hekserij of Satanisme.

Het gevaar van Satan en Satanisme is alomtegenwoordig in Zambia: in school, in ziekenhuizen, op de snelweg, op de markt en zelfs in de kerk. Satanisten kunnen ziekte en dood brengen, verkopen je bloed en organen, veroorzaken auto ongelukken en proberen je in hun macht te krijgen door schijnbaar onschuldige Satanistische producten te verkopen. Satanisme in Zambia is iets wat vooral leeft in verhalen, roddels en geruchten. Getuigenissen van ex-Satanisten in de kerk wakkeren de geruchten aan en geven hun publiek meer ‘kennis’ over de intenties van de Satanistische onderwereld.

voorkant IdentityAfgelopen juli verscheen Hermens nieuwste boek Christian identity and justice in a globalized world from a Southern African perspective, met daarin een artikel waarin ik inga op verhalen en beschuldigingen van Satanisme. Dergelijke beschuldigingen versterken de groepsidentiteit door een imaginaire Ander te creëren. Verhalen over samenzweringen die een bedreiging vormen voor de samenleving zijn niet nieuw, en ook niet beperkt tot Zambia of zelfs Afrika. Dergelijke geruchten duiken vaak op wanneer er sprake is van sociale onrust, en waarden en grenzen onder druk lijken te staan. In zulke moeilijke tijden versterkt een samenzweringstheorie de groepsidentiteit, omdat erin heel duidelijk is wat de grenzen zijn tussen wij en zij, tussen goed en kwaad. Het zijn verhalen over een in-slechte Ander, die alles is wat wij niet willen zijn. In het voorbeeld van het medische onderzoek belichamen de dokters en verpleegsters die Ander. In plaats van genezing brengen zij volgens de geruchten dood; en in plaats van goed te zorgen voor een nieuwe generatie wordt er van hen gezegd dat ze de kinderen misbruiken en uitbuiten.

Het is opvallend dat de geruchten over Satanisme zich vaak hechten aan dingen die gebracht zijn door ontwikkelingshulp: scholen, ziekenhuizen, wegen, gefabriceerd voedsel en westerse supermarkten. Misschien zorgen de veranderingen voor een onzekerheid omtrent de eigen identiteit. Misschien groeit ook het besef dat ontwikkelingshulp niet gratis is – er staan vaak verwachtingen tegenover. Ik kan me voorstellen dat dit een spanning veroorzaakt die zich uit in geruchten en beschuldigingen: eigenlijk zijn die dokters hier helemaal niet om ons te helpen; ze willen iets van ons!

Het creëren van een imaginaire Ander klinkt abstract en onschuldig, maar het kan grote gevolgen hebben. In het artikel bespreek ik berichten in de media over rellen in Zambia die uitbreken naar aanleiding van geruchten over Satanisme; en over een Zambiaanse online nieuws-site die de regeringspartij consequent associeert met Satanistische mensenoffers. Maar op het moment denk ik vooral aan de ebola-epidemie in West-Afrika, waar geruchten en wantrouwen de hulpverlening ook bemoeilijken. Verhalen en geruchten hebben ernstige consequenties, en dat zou wel eens het echte gevaar van Satanisme kunnen zijn.

Vorige week hoorden we dat de Zambiaanse afvaardiging naar het Afrikaans kampioenschap dammen in Niger geen toestemming heeft gekregen om te gaan, vanwege ebola in naburige landen. Dat is heel jammer – Hermen werkt al een jaar aan het trainen van de kandidaten – maar als ik denk aan de situatie in Zambiaanse ziekenhuizen, en aan geruchten die ervoor zorgen dat medisch personeel gewantrouwd wordt, denk ik dat het een verstandige beslissing is.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s