Getuigen van de angst

Een jonge man bekent hoe hij vroeger, voor hij Jezus leerde kennen, Satanist was, erop uit om Christenen van hun geloof te laten vallen. Een jonge vrouw vertelt hoe haar vader, een Satanist, haar gebruikte als breeder, leverancier van baby’s om te offeren. Gruwelijke verhalen. Maar wie denkt dat ik het hier weer eens heb over Zambiaanse bekentenissen van Satanisme (zoals hier, hier, hier en hier) heeft het mis: dit zijn filmpjes op youtube, gevonden met de zoekopdracht ‘testimony Satanist to Christian’. Over het algemeen komen ze uit de Verenigde Staten. Zijn deze filmpjes vergelijkbaar met de bekentenissen van ‘mijn’ Zambianen?

Jesse Walker besteedt in zijn boek over samenzweringstheorieën in Amerika, The United States of Paranoia: A Conspiracy Theory, een hoofdstuk aan getuigenissen van Satanisme in de jaren ’70 en ’80. Bekennende ex-heksen en ex-Satanisten zoals John Todd en Mike Warnke reisden het evangelicale circuit af met hun getuigenissen over een wereldwijde, duivelse samenzwering. Boeken, zoals Hal Lindsey’s Satan Is Alive and Well on Planet Earth droegen bij aan de angst voor de duivel en zijn menselijke helpers. In de jaren ’80 vermengt deze angst zich met onrust over de veiligheid van kinderen en verspreidt zich ver buiten de kring van evangelicale christenen. In de jaren ’90 neemt de paniek af wanneer de verhalen van Satanisch misbruik op kinderdagverblijven onbewijsbaar blijken. De filmpjes op youtube zijn recenter en komen bijvoorbeeld uit het bekende christelijke tv-magazine 700-club. Het genre van getuigenissen van Satanisme is niet verdwenen uit het evangelicale milieu. Als we een recent artikel in Trouw, getiteld ‘De duivel is terug‘ mogen geloven, kunnen we deze verhalen wellicht ook in Nederland verwachten.

Het eerste wat opvalt aan de youtube-filmpjes, is dat ze, net als de Zambiaanse getuigenissen, niet gaan over wat wetenschappers noemen contemporary religious Satanism – Satanisme als nieuwe religieuze beweging zoals het wordt gepractiseerd in bijvoorbeeld de Church of Satan of de Temple of Set. Wanneer de vertellers zeggen “Ik was Satanist” of “Mijn vader was Satanist” bedoelen ze niet noodzakelijkerwijs dat zij of hun familieleden lid waren van een dergelijke groep. Soms gaat het om andere religies, bijvoorbeeld Santería, of geëxperimenteer met occulte praktijken, dat achteraf geïnterpreteerd wordt als Satanisme. Dat het verleden achteraf geïnterpreteerd wordt als duivels, is ook het geval in Zambiaanse getuigenissen.

Het web van verhalen rond Satanisme in Zambia is duidelijk geïnspireerd door de – ook in Zambia beschikbare! – video’s op youtube. Dat transcendente meditatie een belangrijke techniek van Satanisten is, heb ik in Zambia ook al gehoord, net als verhalen over astrale projectie en Satanisme. Beide aantijgingen komen terug in de video’s. Eén van Zambia’s meest bekende ex-Satanisten, Gideon Mulenga, die zijn ervaringen beschrijft in een uitgebreid traktaat, noemt bekende figuren uit het Amerikaanse evangelicale milieu zoals Kenneth Hagin en Joyce Meyer als inspiratiebron.

Er zijn ook verschillen tussen de Amerikaanse en Zambiaanse getuigenissen. Slangen, hyena’s, een wereld onder de zee, auto’s die doodskisten blijken: het zijn beelden die gemeengoed zijn voor Zambianen en niet voorkomen in de video’s op youtube. Amerikaanse getuigenissen daarentegen, leggen veel meer nadruk op een samenzwering waarin de regering en de veiligheidsdiensten betrokken zijn. In Zambiaanse bekentenissen komt wel eens een politicus voor, maar veel minder vaak.

Getuigenissen van Satanisme in Zambia en de VS zijn verhalen over de Ander, over alles wat wij niet zijn, niet willen zijn en niet willen willen zijn. Ze laten vooral zien waar onze samenleving bang voor is: rockmuziek en jeugdcultuur in de jaren ’70, veiligheid van kinderen in de jaren ’80. Zambiaanse getuigenissen, met hun nadruk op het offeren van familieleden voor financieel gewin, lijken te maken te hebben met de angst voor individualistisch kapitalisme, waar alles draait om geld en persoonlijk genot, in plaats van om leven in een gemeenschap en delen met elkaar. Het evangelicale Amerikaanse – of misschien moet ik zeggen wereldwijde – denken over een oorlog tussen goed en kwaad, God en Satan, is een taal waarin zich deze angsten goed uit laten drukken.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s