“Jullie hebben de octopus!”

Het WK voetbal komt er weer aan. Een poosje terug herinnert iemand in Zambia ons aan het vorige WK. We hebben het over hekserij en waarzeggen en dergelijke in Afrika. “Maar jullie in Europa hebben toch die octopus, dus dat is hetzelfde,” zo herinnert hij ons. Hij heeft het over de octopus in Duitsland die tijdens het WK in Zuid Afrika de uitslagen van de wedstrijden ‘voorspelde’. We probeerden uit te leggen dat dat volgens ons niet serieus was. Maar dat valt nog niet mee. De keuze die de octopus maakt, wordt toch met veel zorg voorbereid? Hij had de uitslag toch steeds goed? Er waren toch miljoenen mensen die het op de voet volgden als hij een volgende voorspelling deed? Wat is er dan niet serieus aan?

In beschrijvingen van traditioneel Afrika wordt vaak gezegd dat hekserij-geloof en dergelijke pogingen zijn om het onverklaarbare te verklaren en greep te krijgen op dat wat we niet in de hand hebben. Maar misschien is hekserij-geloof niet een manier om onvoorspelbaarheid teniet te doen, maar juist om dat te erkennen. Net zoals dat met de octopus werkt, omdat voetbaluitslagen onvoorspelbaar zijn. We doen alsof we er zo toch greep op hebben, niet omdat we dom zijn, maar als uiting voor onszelf dat dit iets is waar we geen greep op hebben.

Als je verliefd bent en van een madeliefje of een andere bloem de bloemblaadjes één voor één aftrekt: ‘Ze houdt van me’ – ‘Ze houdt niet van me’ – ‘Ze houdt van me’ – ‘Ze houdt niet van me’, enzovoort, wat doe je dan? Wil je dan iets weten waarvan je nog niet zeker bent, namelijk, of ze van je houdt? Probeer je dan op een geheimzinnige manier achter moeilijk toegankelijke kennis te komen? – Ja, natuurlijk, doe je dat: je kijkt wat er bij het laatste bloemblaadje uitkomt en beschouwt dat als antwoord op je vraag; dat is de zin van het hele bloemblaadjes van die bloem aftrekken. Maar betekent dit nu dat je gelooft dat die vreemde manier een goede en betrouwbare manier is om achter deze feiten te komen? Geloof je dat je echt na dit ritueel weet of ze van je houdt of niet? Nee, natuurlijk niet. Je bent niet verbaasd als je er later achter komt dat de uitkomst van de bloemblaadjes niet klopte, in elk geval niet verbaasd over het feit dat de bloemblaadjes het fout hadden. Aan de ene kant doe je dat met die bloemblaadjes om achter een verborgen waarheid te komen, aan de andere kant is het juist een manier om om te gaan met het feit dat die waarheid voorlopig voor jou verborgen is en blijft. Je doet serieus alsof het bloemblaadjes van de bloem aftrekken je kennis gaat brengen, maar je laat ermee zien dat je weet dat die kennis voor jou nu ontoegankelijk is.

Misschien is dat ook zo met hekserij hier. Iets gaat onverklaarbaar mis in het dorp, maar je denkt ‘Er moet toch een verklaring zijn!’ Je doet een geheimzinnig ritueel dat de verklaring, de heks, aanwijst; niet omdat je meer in die verklaring gelooft dan de verliefde in zijn bloemblaadjes, maar als manier om om te gaan met het feit dat dit onverklaarbaar is. Net zoals wij die octopus hebben – of hadden.

Advertenties

One thought on ““Jullie hebben de octopus!”

  1. Kennen jullie Daniël Lohues – Niks is veur niks?
    Hij zingt in het Drents: (fonetische geschreven)

    En daorum denken we vaak
    Alles gebeurt niet lukraak
    Dus is der ’n plan
    Dus is der ’n reden
    Mar is dat wel zo
    Waorum zol dat zo weden?
    De mens wul geleuben in wat
    Anders is’t ien groot zwart gat

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s