De nieuwe taal van de wildernis

In het vliegtuig op weg naar Nederland zag ik de film De nieuwe wildernis. Een grote hit, zo bleek al snel toen we familie spraken. Schoonvader wil er wel heen, moeder kijkt de tv-versie, en vader heeft er een uitgesproken mening over. Bij mij was de film ook blijven hangen. Vanwege de mooie beelden, maar vooral ook vanwege de taal. Daar was iets mee, al kon ik nog niet precies zeggen wat. Dus keek ik de film op weg terug naar Zambia nog eens. En inderdaad: er is iets met de taal.

De film begint ronkend: “In het land dat we veroverden op de zee vergaten we één stukje.” (Als mijn citaten niet helemaal kloppen komt dat omdat het briefje waar ik ze op schreef nog in het vliegtuig ligt…). Eén vergeten stukje Nederland – het doet me een beetje denken aan Asterix’ en Obelix’ “Heel Gallië? Nee, één dorp…”. Wij, de Nederlanders die de rest van het land in cultuur hebben gebracht staan tegenover dit natuurgebied, waar, zo horen we de voice over zeggen, andere regels gelden. Dit is “Nederland zoals je het nog nooit hebt gezien”. 

Het vervolg van de film laat ons kennismaken met deze andere wereld. Dat is niet ongebruikelijk in een natuurdocumentaire; daarin wordt eigenlijk altijd kennis overgedragen over hoe dieren zich gedragen en hoe de natuur werkt. Wat bijzonder is aan De Nieuwe Wildernis is de manier waarop er gesproken wordt over de dieren. Ze worden door het taalgebruik van de voice over heel dichtbij gebracht – alsof het geen dieren, maar mensen zijn. Zo heeft het veulen een neefje en werken de aalscholvers aan ontwerp, materiaalkeuze en constructie van hun nest. Als één van de veulens onderkoeld is geraakt zijn de merries bezorgd en houden familieberaad. De zwaan moet er niks van hebben dat de domme ganzen door zijn gebied zwemmen, en de ijsvogel heeft een cadeautje voor zijn partner geregeld.

Natuurgebied de Oostvaardersplassen wordt van het begin af aan gepresenteerd als een andere wereld, met eigen regels – misschien zelfs een eigen cultuur? Wat de voice over zegt lijkt op de antropologische beschrijving van een exotische stam. Wat de dieren doen staat op het eerste gezicht misschien ver van ons af, maar door menselijke motieven, handelingen en gemoedstoestanden aan hen toe te schrijven begrijpen we hen ineens veel beter.

Het is een gekke tegenstelling. Aan de ene kant staat de natuur kennelijk zo ver van ons af dat we doen alsof de Oostvaardersplassen een witte vlek op de kaart was, vergeten, onontdekt gebied dat nu pas in beeld gebracht is. Aan de andere kant worden de inwoners van dat gebied ineens heel dichtbij gebracht door hen te beschrijven alsof het ook mensen zijn. Kennelijk weten we ons in Nederland niet echt raad met ‘de natuur’.

En hoe is dat dan in Zambia? Natuur bestaat hier niet, denk ik weleens. Collega’s en studenten lachen me uit als ik een bijzonder kevertje of vogeltje sta te bekijken. Onze tuinman vindt bloemen niet interessanter dan groene planten – eigenlijk zijn planten alleen interessant als er iets eetbaars aan groeit. Praten met de kat, een hond in huis of anderszins dieren behandelen alsof het mensen zijn is ondenkbaar. Of toch niet: heksen kunnen zich veranderen in leeuwen of slangen, het dier kan dus zomaar een mens zijn. Maar ik geloof niet dat De Nieuwe Wildernis ons dat wilde leren…

Advertenties

2 thoughts on “De nieuwe taal van de wildernis

  1. JA het dier is bijna een mens en de wildernis in ons land is enigszins overbevolkt…maar wel mooie beelden (!) en mooie observaties.

  2. Ja ik herinner me in gesprekken met Zambiaanse gasten dat ze zich verbaasden hoe ik sprak over mijn groentetuintje, de mooie luchten of het roodborstje in het vogelhuisje. Het zou een leuk onderzoekje waard zijn om te kijken waar die verschillen zitten en waar het mee te maken heeft. Hannie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s