Zwarte Piet in Zambia

Twee weken geleden stroomde mijn Facebook vol met berichten over Zwarte Piet, en ik vroeg mij af: wat zouden mijn studenten eigenlijk denken van de hele discussie? Ons thema dit trimester is omgaan met traditie, dus ik heb de gelegenheid maar aangegrepen om iets te vertellen over deze Nederlandse traditie en de berichten dat de Verenigde Naties erover zou denken Zwarte Piet te verbieden. Traditie of VN, welke kant zouden de studenten kiezen?

Ik vertel over Sinterklaas bij ons thuis: in spanning wachten op een klop op de deur, zingen en dan de cadeautjes. Over hoe spannend het is of je wel ‘goed’ bent geweest dat jaar en of je niet mee moet naar Spanje. Over Zwarte Piet, die zwart is en het hulpje van Sinterklaas. Die niet heel goed Nederlands spreekt, maar wel grappig is. “Tja,” is de eerste reactie van een studente, “als dat het beeld is van mensen met een donkere huidskleur dat je van kinds af aan meekrijgt, dan loopt dat natuurlijk over in de realiteit. En is het eigenlijk niet gek dat je denkt dat Afrikanen op de één of andere manier minder zijn.” De studenten kennen genoeg verhalen over racisme in Europa – voetballers die uitgejoeld worden, of mensen met een goede opleiding die alleen als schoonmaker aan de slag kunnen.

De eerste slag lijkt dus voor de VN. “Het is goed dat er een orgaan is als de VN dat er iets van kan zeggen als lokale tradities verkeerd zijn – zoals het artikel dat we lazen over kinderen die beschuldigd worden van hekserij. Als je daar woont, dan kun je er moeilijk tegen zijn, want je gelooft er zelf ook in. Maar ergens moet iemand toch een grens trekken en zeggen: dit kan niet.” Onomstreden is de VN trouwens niet in Zambia. Het afgelopen jaar heeft VN-hoofd Ban Ki Moon gezegd dat Zambia zich positiever zou moeten opstellen tegenover homoseksualiteit, wat veel reacties heeft losgemaakt. “We moeten ook niet altijd de VN volgen,” vindt een student. “Bijvoorbeeld in de kwestie met homoseksualiteit: daar zouden we gewoon met onze eigen argumenten moeten komen en niet moeten luisteren naar de VN.”

De studenten kunnen zich de woede van de Nederlanders wel voorstellen. “Als mensen voelen dat hun identiteit bedreigd wordt, dan worden ze fundamentalistisch. Bijvoorbeeld toen de Christelijke missionarissen de Nyau dansen probeerden af te schaffen – toen werden de Nyau groepen sterker in plaats van zwakker!”

Het grootste probleem is het stereotype beeld van zwart en blank dat je kunt zien in Zwarte Piet en Sinterklaas, maar op nog veel meer plekken. Blank is goed en rijk en slim en modern, zwart is achtergebleven op alle vlakken. “We moeten maar bidden dat die stereotypen ooit veranderen,” verzucht een student. “Nee!” reageert een ander. “Bidden, ja dat is altijd goed. Maar we moeten ook iets doen. In een hoekje zitten bidden gaat niet helpen.” “We zouden eigenlijk alle blanken het land uit moeten zetten,” zegt mijn meest activistische student. “Dan kunnen we zelf beslissen welke kleren we dragen en hoe we ons ontwikkelen.” Dat gaat de anderen te ver. “We kunnen niet alle problemen van Afrika op de blanken afwentelen; Afrikaanse machthebbers doen het ook niet altijd goed, gaan alleen voor eigen rijkdom.” En een ander:  “Nee, mevrouw, de blanken moeten niet weg gaan hoor. Dan zouden we allemaal verhongeren…”

Uiteindelijk hebben mijn studenten wel een oplossing:  “Jij zou de mensen in Nederland moeten vertellen over de mensen hier. Nu je hier bent, heb je hier wel eens iemand gezien die zwart is? Wij zijn niet zwart. En jij bent niet wit, meer een soort van bruinig – dat moet je vertellen zodat we afkomen van die ellendige beelden!”

Advertenties

2 thoughts on “Zwarte Piet in Zambia

  1. Helemaal met Hannie eens, en als we consequent over wit en zwart spreken, raken we het waardeoordeel over blank en zwart misschien ook eens kwijt. Ook al is het politiek correct, wat weer een nadeel lijkt te zijn. Boeiende observatie over fundamentalisme als men van buiten van alles beweert over tradities!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s