Lekker twijfelen

De afgelopen week heb ik genoten van het boek De gemeenschap van de heiligen van onze oud-docent Patrick Vandermeersch. Met een plot waarin geheime gangen, verborgen documenten over de oorsprong van het Christendom en rivaliserende Katholieke groeperingen een rol spelen, lijkt de auteur geïnspireerd op de hype rond Dan Brown. Maar: Vandermeersch zou Vandermeersch niet zijn als hij hier niet een bijzondere draai aan wist te geven. Aan het eind van het boek weet je niet meer wie nu wie geïnspireerd heeft: Dan Brown Vandermeersch, of toch omgekeerd…

Patrickboek

Voor mij als oud-student van Patrick Vandermeersch is De gemeenschap van de heiligen vooral een feest der herkenning. Een boek lezen van een schrijver die je kent is een bijzonder genot; het is alsof je de stem van de auteur kunt horen en zijn gezichtsuitdrukking erbij kunt zien. De ervaring bracht mij terug naar mijn studententijd in Groningen. Als Vandermeersch schrijft over dansende godsdienstwetenschappers en theologen op een faculteitsfuif, gekleed in jeans en ribfluwelen broeken, dan ben ik weer even terug op een faculteitsfeest in het Platform theater. Als hij vertelt over het belang van een goed glas wijn herinner ik me hoe verlegen en incompetent ik mij voelde toen Vandermeersch mij eens vroeg een fles wijn uit zijn voorraad te kiezen.

Is het De gemeenschap van de heiligen dan wel interessant voor wie de auteur niet kent? Voor mij heeft het zeker een meerwaarde. Die zit hem niet zozeer in het plot, maar in de beschrijving van de denkwereld van de theologen van het Leuvense Pauscollege – want die is voor mij als docent op een theologische universiteit best inspirerend. Neem de dogmaticus Parcontre, waarover Vandermeersch schrijft:

“Het liefste wat hij deed was een bepaald theologisch thema waarvan iedereen dacht dat er een duidelijke consensus over bestond als onderwerp van zijn cursus te nemen, om dan aan te tonen dat de tegenovergestelde opvatting ook best waar kon zijn. En het tegenovergestelde van het tegenovergestelde ook. De studenten werden er gek van. Wat was de juiste opvatting nu?”

Onze Zambiaanse studenten verschillen niet zoveel van de studenten in Leuven waar Vandermeersch het over heeft. Ook hier – of misschien wel vooral hier – willen de studenten het liefst duidelijk horen wat goed en verkeerd is; wat de regels zijn voor een goede preek, hoe ze moeten oordelen over voor-Christelijke Afrikaanse tradities. En telkens weer weigeren wij om de studenten die duidelijke antwoorden te geven. Nee, er zijn geen gouden regels voor het maken van een goede preek. Er is geen eenduidig antwoord op de vraag hoe je je moet verhouden tot je traditie. Vandermeersch drukt mooi uit hoe je ook in het geloof kunt staan en wat wij willen meegeven aan onze studenten:

“Liever gewoon sceptisch blijven geloven, weten dat je veel niet weet maar vertrouwen hebben dat het leven fundamenteel goed is. Steeds opnieuw aan schijnwaarheden twijfelen.”

Het gaat niet om het uit je hoofd leren van het enig goede antwoord op moeilijke vragen. Aan fundamentalistische antwoorden in de trant van ‘zo is het en niet anders’ zou ik per definitie twijfelen. Voor een zendeling is dat misschien een gekke positie. Zijn zendelingen er niet om de waarheid te verkondigen aan de volkeren? Ja… maar zoals mijn studenten het opmerken is die waarheid soms best verwarrend. ‘Honderd jaar geleden vertelden jullie, Westerse zendelingen, ons dat onze tradities des duivels waren, en nu horen we van de westerlingen over mensenrechten en vrijheid van religie – ik snap er niks meer van.’ Nee, ik ook niet… Daarom voel ik mij geïnspireerd door Vandermeersch’ beschrijving van een geloof waarin je weet dat je niet veel weet en waarin je weet dat alles aan verandering onderhevig is. Wees kritisch, twijfel! Wees niet te snel tevreden met eenduidige antwoorden – dat zou ik onze studenten willen leren.

Vandermeersch’ laatste punt, ‘vertrouwen hebben dat het leven fundamenteel goed is’: ook dat gun ik onze studenten. Misschien is het de harde realiteit van leven in Afrika, of misschien ligt het aan het alomtegenwoordige geloof in heksen en demonen die het op je gemunt hebben, maar vaak zie ik niet veel vertrouwen in de goedheid van het leven en de medemens bij mijn studenten. Helaas heb ik ook nog niet bedacht hoe ik hen dat zou kunnen bijbrengen. Samen genieten van een goed glas wijn zou misschien het antwoord van Vandermeersch zijn – helaas is het nuttigen van alcohol hier min of meer verboden voor een goed Christen.

Advertenties

3 thoughts on “Lekker twijfelen

  1. Wat mij opviel in Zambia is dat de mensen ondanks de hardheid van het leven zo vast geloofden. Of is het juist omdat het leven zo hard is…
    Als mijn leven zo hard was, en m’n omgeving joeg me voortdurend de stuipen op het lijf met enge verhalen, zo ik dan geloven in de goedheid van het leven en mijn naaste????
    Als het geloof het enigste houvast is in het leven dan heb je geen zin in lekker westers getwijfel lijkt me.
    Dat goede glas wijn staat voor ons synoniem aan genieten; het is haast een ritueel.
    Hoe doen ze dat bij jullie genieten?

  2. Johanneke, Wat ik me laats af vroeg: Die verhalen over demonen en spiritual husband en zo. Ik interpreteer dat als vormen van geestelijke nood. Dan kan ik het nog een beetje plaatsen. Klopt dat?? Die geestelijke nood uit zich in Afrikaans heel expressief met schreeuwen en zo. Wij zijn niet zo expressief. Bij ons staat het tegenovergestelde hiervan op kop bij geestelijke nood. Wij kennen hier veel depressies. Hebben ze in Zambia daar wel eens last van? En hoe uit zich dat dan?

    • Ja, ik zou het zeker als geestelijke nood interpreteren. Ik las vandaag toevallig een artikel dat 20% van de bevolking een psychiatrische aandoening zou hebben (hoe dat dan ook gedefinieerd is…), maar in een land met 3 (!) psychiaters is daar natuurlijk niet zoveel aandacht voor…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s