Kulamba

Terwijl Johanneke in Nederland was, besloot ik met een collega te gaan kijken bij de Kulamba-ceremonie van de Chewa’s, die altijd op de laatste zaterdag van augustus wordt gehouden. De Chewa’s zijn een stam uit Zambia, Malawi en Mozambique. Een groot deel van de Reformed Church in Zambia waar wij bij horen is Chewa – de meeste kerkdiensten zijn zelfs in de taal van de Chewa’s. De Chewa collega die ik eerst had gevraagd mee te gaan, voelde zich echter niet op  zijn gemak bij het bezoek aan de Kulamba – al was hij er op aandringen van zijn Ngoni-vrouw al wel eens geweest. Ik ging nu met een andere Ngoni, onze collega praktische theologie. De Ngoni’s zijn Zulu’s die gedeeltelijk in Chewa-gebied zijn blijven hangen zo’n 150 jaar geleden.

20130831-DSCF4801

De ceremonie is in Katete, zo’n 400 km van Lusaka. Toen we op vrijdag wilden vertrekken, deed de auto het niet: eerst moest de accu nog vervangen worden. De reis verliep verder voorspoedig. Een damvriend en zijn zus reisden met ons mee, omdat ze ook richting Katete moesten. Zij zijn geen lid van onze kerk, maar wel Chewa. Hun vader bleek zelfs nog lange tijd in de organisatie van de Kulamba-ceremonie gezeten te hebben. Ik vond het verrassend dat ze er zelf nog nooit waren geweest. Zij zijn opgegroeid in de stad, in Lusaka, en dan heb je kennelijk automatisch niks te maken met de Nyau-dansgroepen uit de dorpen die zulke ceremonies opluisteren; terwijl je in de dorpen daar automatisch wel bij hoort. Zonder dat daar verder over nagedacht lijkt te worden: in de stad doe je dat niet, in het dorp kun je niet anders.

Rond zeven uur ’s avonds kwamen we aan in Katete. Het was al pikdonker, zoals dat gaat hier, maar gelukkig was er nog een plaatsje in de herberg. De meeste bezoekers aan de Kulamba slapen gewoon op en om het ceremonie-terrein waar dan al weken lang een jaarmarkt aan de gang is.

Chiefs of Headmen op weg naar de paramount chief.

Chiefs of Headmen op weg naar de paramount chief.

Zaterdagochtend gingen we daar kijken. We hadden kaarten dus we konden in de arena zelf. Kulamba is een ritueel waarbij de Chewa chiefs (stamhoofden) hun loyaliteit betonen aan de paramount chief (opperstamhoofd) van de Chewa’s die in Katete zijn paleis heeft. Chewa’s wonen in Zambia, Malawi en Mozambique, dus uit alle drie de landen waren grote groepen mensen gekomen voor dit eerbetoon. Er werden verschillende motorfietsen aangeboden aan de paramount chief, en ik zag een koelkast en een magnetron. En tussendoor voerden de meegereisde Nyau-dansgroepen uit de verschillende landen hun acts op.

20130831-DSCF4840

Nyau-dansgroepen bestaan uit Chewa-mannen die een initiatieritueel hebben ondergaan, een geheim ritueel in de bush dat hoort bij het volwassen worden. En uit de bush komen bij belangrijke gelegenheden ook de Nyau-dansers die je dan eigenlijk geen dansers meer mag noemen maar dieren. Ze hebben maskers op – sommige van dieren, maar sommige ook van vrouwen, blanken, Chinezen of wat ook maar. Ook zijn ze soms versierd met veren of kleurrijke doeken, sommigen lopen op stelten of hebben hoge stellages op hun schouders. Er zijn trommelaars mee die de maat aangeven en ook mensen met rammelende blikjes die specifieke ‘dieren’ de weg wijzen – de maskers hebben wel oogspleetjes, maar daar zie je niet zoveel door. Daarnaast zijn er nog grotere stellages, dieren – en ik zag ook een vliegtuig – waarin twee of meer Nyau-dansers verborgen zitten. Het was een bont geheel!

20130831-DSCF4862

Om beurten voerden ze dansen op op het podium, waarbij ik vooral de rivaliteit tussen de landen meekreeg en niet de moraal die er ook moet zitten of hebben gezeten. De paramount chief benadrukte in zijn speech dat de ceremonie vooral niet religieus was, maar traditie en dus voor alle Chewa’s. De laatste acts waren door ‘dieren’ die in de zo’n acht meter hoge palen klommen die bij het podium stonden.

20130901-DSCF5031

Na afloop konden we naar het podium zelf toelopen waar nog een paar ‘dieren’ doorgingen met hun act. Als je met wat kleingeld wapperde, kwamen ze voor jou hun dans opvoeren. Van zo dichtbij is zo’n gemaskerde man toch best wel eng. Het was een enerverende dag – mooi om dit gezien te hebben! Johanneke gaat in haar colleges de Nyau bespreken – ik ben benieuwd wat daar uitkomt. En volgend jaar moeten we misschien nog maar eens terug.

20130901-DSCF5035

Advertenties

One thought on “Kulamba

  1. Lijkt me mooi om gezien te hebben, zeker vraagt dit een vervolg. Want hoe verhoudt zich dit tot kerken? Mag het wel, mag het niet? Hoe kijken kerkmensen hiernaar? Waarom zijn de dansers onzichtbaar? Hoe verhoudt de paramountchief zich tot gekozen volksvertegenwoordigers? Moet hij een tegenprestatie leveren voor al die cadeaus? Dat borrelt zo maar op….Dus to be continued graag!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s