Elsevier columnist een gemakkelijke prooi voor kritisch nadenken

Wie mij een beetje kent, weet dat ik niet snel boos word. Maar Elsevier-columnist Gerlof Leistra maakte het wel erg bont met “één van de slechtste artikelen ooit in de geschiedenis van Elsevier.” Drie weken geleden werd in Ghana een Nederlandse vrijwilligster vermoord. Leistra greep dit bericht aan om een blog te schrijven over vrijwilligers, overvallers en ontwikkelingssamenwerking in het algemeen. Smakeloos om zo’n tragedie aan te grijpen voor een tirade tegen ontwikkelingsgeld, was een veelgehoorde reactie op Twitter en op de Elsevier-site. Maar wat het volgens één van de commentatoren ‘één van de slechtste artikelen ooit’ maakt, is de argumentatiestijl van Leistra.

Als docent Studievaardigheden en Onderzoeksmethoden probeer ik onze eerstejaars-studenten de beginselen van kritisch nadenken bij te brengen. Wat is de lijn van argumentatie in een tekst? Welk bewijs wordt gebruikt om de argumenten te staven? Zijn argumentatie en bewijs voldoende om de conclusie te rechtvaardigen? Met deze vragen in het achterhoofd blijft er van Leistra’s blog weinig over.

“Vrijwilligster Afke Kuipers was een gemakkelijke prooi,” is de titel van het artikel, en zijn concluderende zinnen luiden: “Zij zette zich in om Ghanese kinderen te helpen en stak de handen uit de mouwen. Voor Ghanese criminelen zijn jonge vrouwen zoals zij helaas een gemakkelijke prooi.” Wat zijn de argumenten die leiden naar deze conclusie?

Het grootste deel van het artikel gaat over corruptie en misbruik van buitenlandse hulp. Volgens mij is er geen relatie tussen de twee heel verschillende criminele handelingen van corruptie en het plegen van een gewapende overval. Deze alinea’s wekken het gevoel op dat het heel erg is in Ghana. Maar ze dragen niet bij tot een onderbouwing van de conclusie.

Volgens Leistra zijn vrijwilligers zoals Afke een gemakkelijke prooi. Wat betekent ‘zoals Afke’? Groningse vrijwilligers? Buitenlandse vrijwilligers? Jonge, vrouwelijke vrijwilligers? Het artikel geeft geen argumenten die ervoor pleiten dat het vooral jonge, of vrouwelijke, of buitenlandse, of vrijwillig werkende, mensen zijn die het slachtoffer worden van een gewapende overval.

Er hapert dus het één en ander aan de argumentatie van Leistra. Kijken we naar de bewijzen die hij geeft voor zijn stelling, wordt het beeld nog treuriger. De belangrijkste bron voor Leistra’s blog is ‘vermaard criminoloog’ Jan Dirk de Jong. Het feit dat De Jong recentelijk op vakantie in Ghana is geweest en het etiket van ‘vermaard criminoloog’, helpen Leistra om hem als autoriteit te positioneren. Criminologie is niet mijn onderwerp, maar een uitstapje naar Google leert dat Jan Dirk de Jong publiceert over groepsdruk, jeugdcriminaliteit en straatcultuur, met een focus op Marokkaanse jongeren. In Nederland dus. Nergens is uit op te maken dat zijn ervaring met criminaliteit in Ghana verder gaat dan het doorbrengen van een vakantie in dat land.

Het boek Fighting armed robbery lijkt een veelbelovende bron. Helaas blijkt uit de laatste zin van het artikel dat Leistra dat boek niet eens gelezen heeft. Dat er stapels van het boek te koop aangeboden worden bij tankstations, kan wijzen op het feit dat gewapende overvallen regelmatig voorkomen en een probleem zijn in Ghana. Een statistiek uit het boek zou een beter bewijs voor dit vermoeden zijn dan een foto van die stapels boeken.

Leistra wijst erop dat Ghana in de afgelopen jaren steeds gevaarlijker is geworden. Dat is een relevant argument. De enige bewijzen voor deze bewering zijn de – voor het onderwerp van dit artikel irrelevante – anekdotes van De Jong en een ervaring van Leistra zelf een jaar of tien geleden. Hoe een wandeling door Accra tien jaar geleden relevant is voor een moord in Tema in 2013 is onduidelijk.

Speciale aandacht vraagt het taalgebruik in dit artikel. Hij heeft het over lopen onder de ‘brandende zon’ in een ‘rommelige volkswijk’; over ‘schokkende verhalen’ van corruptie en ‘peperdure Rangerovers’. Al deze woorden helpen een negatief beeld op te roepen van een ongeordend land waar nare dingen gebeuren en naïeve westerlingen bedrogen worden. Ook zinnetjes als “Toch voelde ik mij toen veilig” en “Afke had louter goede bedoelingen” zijn interessant. Ze zijn alleen zinvol als de lezer er vanuit gaat / moet gaan dat dit niet vanzelfsprekend is. “Toch voelde ik mij toen veilig” – dat zegt tegen de lezer dat het eigenlijk heel bijzonder was dat hij zich veilig voelde. “Afke had louter goede bedoelingen” – dat impliceert dat het in de Ghanese context bijzonder is om goede bedoelingen te hebben.

Ik heb mijn studenten in hun tentamen dit artikel voorgelegd met de vraag de argumentatie en het gebruikte bewijs te evalueren. Dat viel nog niet mee. Het schoolsysteem in Zambia stimuleert kritisch nadenken niet echt. Dus sommige studenten lazen in het artikel dat besturen van weeshuizen, weeskinderen en hun ouders samenwerken in het overvallen van Nederlandse vrijwilligers. Of dat het bestuur van het weeshuis waar Afke werkte verantwoordelijk was voor haar dood, omdat ze corruptie aan de kaak wilde stellen. Ik moet dus nog wat werken aan dat kritisch denken van de studenten – maar ik schrik er wel van. Welke verhalen over Afrika ontstaan er in de hoofden van Nederlandse lezers na het lezen van de blog van Gerlof Leistra? Het blog is na een kritische lezing gemakkelijk te ontkrachten, maar de beelden die het oproept bij de lezers blijven misschien nog lang hangen.

Advertenties

One thought on “Elsevier columnist een gemakkelijke prooi voor kritisch nadenken

  1. Zo te zien moeten we inderdaad op verschillende plekken in de wereld nog wat werk besteden aan beelden die we van elkaar vormen, vriend of vijand? Afrikaanse landen hebben het wat dat betreft niet makkelijk. Dank voor het delen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s