Het is mis

Het is mis. Al van verre hoor ik het geluid van weeklagende vrouwen uit de richting van de studentenhuizen. Er is iemand overleden, hier op de campus. Geschrokken vraag ik me af wie het zou zijn. Toch niet het schattige zoontje van Sarah? Of de pasgeboren baby van student Ben?

Er zijn veel studenten ziek de laatste tijd. Het heeft veel geregend, maar zodra de zon schijnt lopen de temperaturen op. Poelen met stilstaand water zijn dan al snel bronnen van ziekte, vooral in de compounds waar iedereen buiten leeft en de sanitaire voorzieningen niet overal even goed zijn. Vanwege hun weekend-stage komen de studenten veel in de compounds. Op de campus is er wel aandacht voor deze problemen. Regelmatig is er een doktersspreekuur, en twee weken geleden gaf de vrouw van een student, die verpleegster is, een presentatie over het herkennen en voorkomen van ziektes als tyfus en cholera.

Op weg naar mijn kantoor zie ik studenten stapels stoelen naar de studentenhuizen brengen. “Wat is er gebeurd?” vraag ik. De zus van een student blijkt die ochtend overleden te zijn. Maria was 29 en verbleef sinds een paar maanden bij ons op de campus om voor de kinderen te zorgen terwijl vader en moeder allebei lessen volgen. Misschien was het malaria, misschien iets met de longen, het wordt niet helemaal duidelijk. Hoe kan iemand van 29 zomaar overlijden na een ziekbed van twee dagen? Zou dat in Nederland ook gebeurd zijn?

Ziekenzorg in Zambia is problematisch. Er zijn klinieken in de meeste compounds, maar tekort aan personeel en faciliteiten maakt dat de zorg van een heel andere orde is dan in Nederland. Heel Zambia moet het bijvoorbeeld doen met één CT-scanmachine. De wachtrijen in de klinieken zijn lang – erg lang. Een onlangs gehouden steekproef vond bijvoorbeeld een vrouw die om zes uur ’s ochtends aankwam bij de kliniek en na twaalf uur wachten nog niet geholpen was. Het geeft een machteloos gevoel, te weten dat er hier mensen overlijden die in Nederland gewoon beter waren geworden.

Op de campus is alles in voorbereiding voor de begrafenis. In Zambia is het gebruikelijk dat buren, vrienden en familieleden naar het huis van de overledene gaan zodra bekend is dat er iemand gestorven is. Op maandag missen veel studenten hun lessen al om bij de familie van de overledene te zijn. Maandagavond gaan Hermen en ik samen met de andere docenten ook naar de ‘funeral home’. Zoals gebruikelijk zitten de mannen buiten, op de stoelen die eerder die dag uit de klaslokalen zijn gehaald. Binnen is de woonkamer leeggeruimd. Daar zitten alle vrouwen. Elke nieuwe binnenkomer laat zijn verdriet zien door luid te weeklagen, een geluid dat mij als Nederlander door merg en been gaat. Deze avond is de familie er zelf niet. Maar de aanwezigen krijgen te eten; bidden, zingen en houden een kerkdienst. De studenten en andere aanwezigen blijven zo de hele nacht bij het huis zitten.

De familie heeft besloten dat Maria begraven wordt in haar thuisdorp in de buurt van Katete, een dagreis van Lusaka. Op dinsdagochtend is er een korte herdenkingsdienst in de kerk hier in de buurt en vervolgens gaat de familie naar Katete in een auto die ter beschikking is gesteld door het bestuur van de Reformed Church in Zambia. Alle lessen op die dinsdag worden afgelast; de studenten en docenten gaan samen naar de herdenkingsdienst.

Bij een overlijden staat het hele leven even stil. Hoewel de meeste studenten en docenten Maria eigenlijk niet kenden, is het voor iedereen vanzelfsprekend om de nacht door te brengen bij haar huis en de volgende dag naar de herdenkingsdienst te gaan. In Nederland zou het onvoorstelbaar zijn om zoveel werkuren te missen. En zelf vind ik het lastig om meteen naar het huis van de overledene te gaan. Ik denk dan eerder: geef de familie even ruimte om het verdriet te verwerken – maar zo werkt het hier niet.

Na de herdenkingsdienst staan we in een halve cirkel rond de auto die de familie en de kist naar Katete zal brengen. Terwijl we nog wat liederen zingen, wordt de kist met landbouwplastic bedekt en met touwen vastgezet. Twee begeleiders klimmen erbij in de achterbak, en er wordt ook nog wat bagage ingeladen. Het beeld is op mijn netvlies gebrand: de auto die wegrijdt met de kist die uit de achterbak steekt. Zo had Maria vast niet gedacht terug naar huis te gaan…

Advertenties

2 thoughts on “Het is mis

  1. Kippenvel op mijn armen na het lezen van je blog. En dat terwijl het hier broeierig heet is buiten… Bijzonder om te lezen hoe ze in Zambia met een overlijden omgaan. Gelukkig blijft het lichaam van de overledenen nog even te midden van familie en vrienden. Hier (in het Midden Oosten) worden mensen vaak gelijk begraven op de dag van overlijden (voordat de zon ondergaat). Dat lijkt mij voor het afscheidnemen en voor de verwerking (het besef) erg moeilijk.

  2. Mooi verhaal. Een erg herkenbare sfeer. Net als Caroline hier boven schrijft worden hier in Noord Ghana mensen vaak naar islamitisch gebruik op de dag van overlijden begraven.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s