Honger en armoede

“Honger?! Jij hebt geen honger – de kindjes in Afrika die hebben honger!” – “Arm?! De mensen in Afrika, die zijn pas arm.” – We zijn nu ruim een jaar in Afrika, maar hebben we nu die honger en armoede gezien, die je in Nederland kinderen voorgehouden wordt als je te gemakkelijk zegt dat je honger hebt of arm bent? Ik weet het niet zo goed. Misschien hebben we er niet zo’n oog voor. Misschien hebben we er niet goed genoeg naar gezocht. Maar misschien ziet het er ook anders uit dan je onbewust verwacht.

20130129-DSCF2085Ik heb net het boek De Pest gelezen van Albert Camus. Het is een roman van net na de Tweede wereldoorlog. Ik dacht altijd dat het een soort allegorie of fabel zou zijn, met ‘de pest’ of de ratten als de Nazi’s, zoals in Orwell’s Animal Farm de varkens de communisten zijn. Maar het is niet zo één-op-één een navertelling. Het gaat meer over het gevoel en de taal in een extreme situatie. Het is een verhaal over hoe alles anders is en even gewoon is in zo’n extreme situatie zoals de pest of – daar is het waarschijnlijk wel op gebaseerd – een bezetting. Zou dat met armoede ook zo zijn?

Camus schrijft: “De verteller vindt het buitengewoon jammer dat hij hier niet iets echt spectaculairs kan vertellen. … Maar niets is minder sensationeel dan een plaag… een eindeloze tredmolen, die gaandeweg alles vermorzelde” (p. 187). Zo zitten de mensen die wij hier zien ook niet spectaculair, dramatisch arm te zijn; iedereen is gewoon bezig met zijn dagelijkse bezigheden.

De kleren zien er vaak verfomfaaid uit, in en om de huizen ziet het er (voor ons?) vaak rommelig en ongezellig uit – op manieren waar ook best zonder geld iets aan te doen zou zijn. Camus schrijft over zijn stad dat die werd bevolkt door slaapwandelaars: “Ze maakten geen keuzes meer. De pest had waardeoordelen afgeschaft. En dat was te zien aan de manier waarop niemand zich meer bekommerde om de kwaliteit van zijn kleren en van het eten dat hij kocht. Men legde zich overal bij neer” (p. 191).

Op de radio horen de mensen in Camus’ stad die vanwege de pest is afgesloten berichten van buiten, maar die lijken niet te passen: “Elke keer verloor de dokter zijn geduld door de toon die aan een heldenepos en een prijsuitreiking deed denken. Zeker, hij wist best dat men oprecht begaan was met hun lot. Maar dat kon alleen gezegd worden in de conventionele taal … En die taal paste bijvoorbeeld niet bij Grands kleine dagelijkse inspanningen, kon niet weergeven wat midden in de pest zijn betekenis was” (p. 146v.).

Zo heb ik ook het gevoel dat zoveel dat geschreven en gezegd wordt over armoede en honger niet past, niet past in elk geval bij de gewone, dagelijkse armoede en voedselgebrek waar wij tot nu toe glimpen van hebben gezien. Iedereen is gewoon bezig; velen leggen zich bij hun situatie neer en de tredmolen draait verder. Niet spectaculair, geen voer voor helden of acties; uitzichtloos, maar niet sensationeel. Wat doe je dan? “Goed je werk doen, dat was het belangrijkste,” zegt de dokter bij Camus (p. 48). Laat ik dat nu dan maar weer gaan doen.

[Albert Camus, De Pest, vertaling Jan Pieter van der Sterre, Amsterdam: De Bezige Bij, 2011]

Advertenties

3 thoughts on “Honger en armoede

  1. Een goed streven om gewoon je best te doen wat binnen je eigen mogelijkheden uitvoerbaar is, maar soms loop je achter de feiten aan en is het niet omkeerbaar.

  2. Een mooi onderwerp om aan te snijden en over na te denken. Zelf denk ik dat het begrip armoede en honger relatief is. Vanuit ons welvarende Nederland vinden we de Afrikaanse maaltijden en de bezittingen van een Afrikaans gezin al snel ‘karig’. Maar is het niet zo dat andere culturen waarde hechten aan andere zaken dan wij Nederlanders? Hier in de Sultanate of Oman zijn de mensen niet rijk gezien onze Nederlandse normen, maar ze hebben genoeg en zijn gelukkig. Omani vinden het delen van voedsel en samenhorigheid veel belangrijker dan het interieur van hun huis of de hoeveelheid kleding in hun kast. Uit recent onderzoek naar welvaart en welzijn blijkt zelfs dat het Omaanse volk zeer gelukkig is. Volgens mij kunnen wij nog heel wat leren van de prachtige culturen in Afrika en het Midden-Oosten.
    Warme groeten, Caroline

  3. Mooie observatie. Gisteren Hans Goedkoop gezien over de armen in de Gouden Eeuw, over ‘Arme Elsje’, geschilderd door Rembrandt. Elsje die de armoede niet aankon en haar hospita met een bijl bewerkte. Maar het ging vooral om al die armen die, anders dan Elsje, armoede als een gegeven beschouwden. Niks spectaculairs, stilaan overleven, alleen door Elsje werd dat plotseling zichtbaar.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s