Wat is genoeg?

“De leerlingen waren vergeten genoeg brood mee te nemen; ze hadden maar één brood bij zich in de boot.”

Meditatie bij Marcus 8 : 1-21

“Er is niet genoeg!” – je voelt de paniek bij de leerlingen van Jezus.

Het is nooit genoeg – dat gevoel bekruipt me wel eens als het gaat over Afrika. Al die problemen: hongersnood, oorlogen, corruptie, afhankelijkheid – hoe los je dat ooit op?

Voordat we naar Zambia verhuisden was ik nog nooit in Afrika geweest. Wat ik vooral van Afrika wist, waren de beelden die vast ook op uw netvlies staan: kinderen, hongerbuikjes, brandende zon, vliegen op de huid.

Wat een cliché!

Maar hoe diep zo’n clichébeeld gaat, merkte ik pas toen ik daar in Zambia rondreed en rondliep. Ik was verbaasd over de drukte die ik zag: iedereen is ergens mee bezig, onderweg, iets aan het maken of aan het verkopen – wat een ondernemingszin! Ik denk dat ik onbewust verwachtte dat mensen stilletjes arm en zielig zouden zijn, wachtend op hulp. Het is heel anders.

Mensen zitten niet treurig arm te zijn. Als ik iets mis hier in Nederland, dan is het wel hoe mensen naar je lachen, je begroeten. Als Nederlander heb je soms de neiging daar wantrouwend op te reageren. Waarom lacht die naar mij? Ken ik hem? Wat moet ze van mij? Als ik nu meega in de vriendelijkheid, verwachten ze dan meer van mij? Is de volgende vraag: mag ik geld van je?

Na acht maanden denk ik dat dat niet hoeft. Je kunt ook naar elkaar lachen zonder bijbedoelingen.

Het is niet genoeg, is de angst in de Bijbeltekst uit Marcus. Maar wat is eigenlijk genoeg? In Zambia leven mensen zonder veel van de dingen die voor ons vanzelfsprekend zijn: altijd stroom, altijd water, draadloos internet, een bankrekening, verzekeringen.

Maar het beeld van de altijd lachende Afrikaan voor wie geld onbelangrijk is, is een minstens even groot cliché als dat van het kindje met een hongerbuik.

Mensen in Zambia zijn echt niet minder materialistisch dan wij. Iedereen heeft een mobieltje, en dan echt niet het goedkoopste model. En kijk eens hoe populair predikanten zijn die zeggen dat Christendom rijkdom brengt. Dat zou een dominee hier ook kunnen zeggen: “Het geloof maakt je leven rijk.” Maar dan denkt u vast niet aan meer geld in uw portemonnee en een mooie auto in de garage.

Geld werkt anders in Zambia. Een bankrekening heeft bijna niemand en sparen is ook niet gebruikelijk. Als er geld is, dan wordt het uitgegeven waar het maar nodig is: schoolgeld voor een neefje of nichtje, ramen voor het huis waar je vijf jaar geleden aan begonnen bent, de ziekenhuisrekeningen van je moeder.

Er komen regelmatig mensen bij ons aan de deur die geld willen lenen. Voor een zak maïsmeel, het basisvoedsel in Zambia. Voor een begrafenis van een familielid; of om iets lekkers te kunnen kopen voor een zieke dochter. Wat is dan genoeg? Anders dan zij, heb ik wel een buffer, wel een bankrekening. Tijdens Bijbelstudies hebben we het wel eens met studenten over anderen helpen en financiële noden verlichten. Voor hen is dat lastig: hoe kun je helpen als je zelf niks hebt? Ik voel dat als een morel appèl. “Maar wij rijken, ach wij blijken hard en onverstoord,” is een regel uit een bekend gezang. Ben ik zo’n gemene rijke die geen afstand kan doen van zijn geld? Maar alles meteen uitgeven en weggeven is toch ook geen goed plan.

Toen we met onze collega’s naar een conferentie in Zuid-Afrika gingen, wilden zij hun zakgeld pas op de dag van vertrek krijgen, anders zou het waarschijnlijk op zijn voor we weg waren.

Wat is genoeg?

Tijdens de rit naar de conferentie in Zuid-Afrika – we gingen met de auto om kosten te besparen – was ik met een andere vrouwelijke collega verantwoordelijk voor het proviand onderweg. We hadden gebraden kip, brood, aardappelsalade – genoeg om de reis door te komen, dacht ik. Maar onze mannelijke collega’s vonden koud eten (en zeker brood) geen echt eten en stopten dus telkens bij wegrestaurants. Uiteindelijk bleven onze zelfgemaakte gerechten over.

Wat is genoeg?

Het hangt af van de context, van je omgeving. En de verschillen zijn niet zo zwart-wit als je zou denken. Het werkt niet zo dat je altijd gemakkelijk kunt zeggen: in Afrika mogen ze wel wat meer, en wij, wij kunnen wel met wat minder.

Eén van de mooiste onderdelen van ons werk vind ik de Bijbelstudies met studenten en collega’s. Omdat zo’n Bijbeltekst, hoe verschillend je omstandigheden ook zijn, hoe verschillend je achtergrond ook is, altijd leidt tot interessante gesprekken. Ook tot moeilijke vragen soms, en soms tot een nieuw inzicht. Wat is genoeg? Ik zal het ook eens aan onze studenten voorleggen – misschien kom ik er dan uit…

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s