Promotie aan de PThU Utrecht op een pleidooi voor een alternatieve systematische theologie

Hermen Kroesbergen: ‘Theologie kan meer recht doen aan gewone geloofstaal’

Foto: David van Dam

Hoe kan systematische theologie (dogmatiek) recht doen aan gewone geloofstaal? Die vraag probeert promovendus Hermen Kroesbergen te beantwoorden in zijn dissertatie ‘De relatie tussen systematische theologie en gewone geloofstaal’, waarop hij hoopt te promoveren aan de Protestantse Theologische Universiteit (PThU) te Utrecht. De plechtigheid vindt plaats op dinsdag 28 augustus, in het Academiegebouw aan het Domplein in Utrecht (aanvang 16.15 uur). Promotor is prof.dr. Luco J. van den Brom, hoogleraar christelijke geloofsleer en christelijke ethiek aan de PThU.

Kroesbergen geeft een voorbeeld: ’”En toch ben ik niet alleen – ik weet dat er altijd iemand bij mij is”, zegt een weduwnaar, terwijl hij even naar de hemel kijkt. Het is een geloofsuitspraak uit het leven van alledag. Deze weduwnaar ervaart dat God altijd bij hem is – dat maakt het dragelijk dat hij nu al weer zo lang alleen woont. Theologen spreken ook over God die altijd bij ons is, maar bij theologen klinkt het vaak zo anders. Er lijkt een kloof te bestaan tussen systematische theologie en gewone geloofstaal.’

Kroesbergen analyseerde het werk van verschillende systematisch theologen en paste deze analyse toe op een aantal uitingen van gewone geloofstaal. Hij ontdekte dat er iets mis is met de veronderstelling van deze theologen, dat geloofstaal een feitelijke beschrijving van de werkelijkheid is. Er zit volgens hem een groot verschil tussen het spreken over God door een gewone gelovige en door een systematisch theoloog. Kroesbergen licht toe: ‘Geloofstaal heeft wel te maken met de werkelijkheid, maar ze is geen poging die werkelijkheid van een afstandje te beschrijven. De gelovige laat met zijn uitspraken over God iets zien van een persoonlijke gedrevenheid, een wereldbeeld – door mij ook wel logische horizon genoemd – en de ideeën die daarbij een rol spelen – oftewel: beschouwende overwegingen. Als de theologie let op deze drie aspecten, doet ze meer recht aan de alledaagse praktijk van gewone geloofstaal.’

Pannenberg en Jenson

De systematisch theologen die Kroesbergen voornamelijk bestudeerde zijn de Duitser Wolfhart Pannenberg en de Amerikaan Robert Jenson. Zijn inspiratie voor dit onderwerp deed hij op tijdens colleges over de filosoof Ludwig Wittgenstein en zijn leerling, de godsdienstfilosoof D.Z. Phillips uit Wales. Wittgenstein en Phillips waren tegenstanders van het bouwen van systemen (‘luchtkastelen’) en bepleitten het kijken naar hoe (geloofs)taal in de praktijk van het dagelijks leven werkt. Kroesbergen putte de praktische voorbeelden van geloofstaal in zijn proefschrift onder andere uit de periode dat hij gemeentepredikant was.

Relevantie

Volgens Kroesbergen is zijn proefschrift belangrijk voor de theologie, omdat de fouten die hij constateert veel gemaakt worden. ‘Veel theologen bekijken geloofstaal bewust of onbewust toch als beschrijvende taal en doen daarmee geen recht aan de dagelijkse praktijk van geloofstaal.’

Ook de kerk, gewone kerkgangers en geïnteresseerde buitenstaanders kunnen hun voordeel doen met zijn bevindingen: ‘De fout die ik constateer, maken we allemaal heel gemakkelijk: geloofstaal is heel belangrijk voor je, of je ziet dat geloofstaal heel belangrijk is voor mensen; dus zeg je dat geloofstaal de waarheid is voor gelovigen. En bij waarheid denk je dan onwillekeurig aan natuurwetenschappelijke waarheid. Het is heel gemakkelijk en verleidelijk om zo te denken – ofwel in de vorm van geloofstaal als een hogere waarheid, ofwel in de vorm van geloofstaal als een groepswaarheid. In mijn proefschrift laat ik aan de hand van gewone, herkenbare praktijkvoorbeelden zien hoe je – zonder geloofstaal als beschrijvend op te vatten – beter recht kunt doen aan gewone geloofstaal.’

Over de promovendus

Hermen Kroesbergen (1977) studeerde theologie in Groningen en Claremont (Californië), en was van 2002 tot 2006 als aio verbonden aan het voormalige Hervormd Theologisch Wetenschappelijk Instituut (HTWI). Van 2007 tot eind 2011 was hij predikant van de protestantse gemeente Oudenhoorn, onder de rook van Rotterdam. Kerk in Actie zond Kroesbergen en zijn vrouw vorig jaar uit naar Zambia, waar ze lesgeven in systematische theologie, ethiek en godsdienstwetenschappen aan het Justo Mwale Theological University College in de hoofdstad Lusaka. Meer over hun werk daar is te vinden op www.kerkinactie.nl/blogkroesbergen en https://fitformissions.wordpress.com/

Handelseditie proefschrift

De handelseditie van het proefschrift ‘De relatie tussen systematische theologie en gewone geloofstaal’ (inclusief Engelse samenvatting) verschijnt bij uitgeverij Boekencentrum in Zoetermeer. ISBN 978 90 239 2381 7, 225 pagina’s, prijs € 24,90.

Advertenties

One thought on “Promotie aan de PThU Utrecht op een pleidooi voor een alternatieve systematische theologie

  1. Hermen, Ik ben erg blij met een wetenschappelijke doordenking van het alledaagse geloofsleven. Bijzonder actueel!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s