Nu zijn we beschaafd

Sociologie is de systematische studie van menselijke samenlevingen, met speciale aandacht voor moderne, geïndustrialiseerde  samenlevingen, leer ik mijn studenten. Is Zambia een modern land? De studenten vinden van wel. Er is heel wat veranderd in de afgelopen vijftig jaar. ʽEr wonen veel meer mensen in steden, en er is industrie,ʼ zegt een student. ʽCommunicatie is veel gemakkelijker nu er mobiele telefoons zijn,ʼ zegt een ander. Dat kan ik beamen. De afstanden binnen Zambia (ter herinnering: zo groot als Polen, Duitsland en de Benelux) zijn enorm en ook de binnenlandse post doet er lang over. ʽVroeger was er veel hekserij, vooral als mensen jaloers waren op elkaar. Dat is nu minder.ʼ ʽNu zijn we beschaafd,ʼ vult een student aan.

Nu zijn we beschaafd… Ik probeer uit te leggen dat beschaafd een beladen term is – een waardeoordeel, zelfs bijna een moreel oordeel. Als socioloog zou ik die term liever niet gebruiken. Elke samenleving is toch op zichzelf waardevol? Het wil er bij sommige studenten niet in. ʽNu hebben we scholen, en we geloven niet meer in hekserij. Dat is toch beschaving? Ik gun iedereen die moderniteit.ʼ ʽMaar een modern leven heeft ook z’n schaduwkant,ʼ probeer ik nog, ʽmensen die naar steden trekken leven daar in arme omstandigheden, in huizen die je nauwelijks zo kunt noemen.ʼ Weer is niet iedereen het met me eens. ʽLeven in de stad is altijd beter dan op het platteland,ʼ legt een student uit. ʽHier heb je gezondheidszorg, electriciteit, waterleidingen. Op het platteland is dat er allemaal niet.ʼ

De discussie blijft door mijn hoofd spelen. Hier ben ik dan; vanuit het verre Nederland. Om ʽstudenten op hun eigen, Afrikaanse manier hun geloof inhoud te geven,ʼ zoals in onze uitzendfolder staat. En wat blijkt? Modern en westers, dat is wat ze willen. Afrikaanse cultuur en tradities: die lopen achter, daar moeten we snel vanaf. En hebben ze niet ook gewoon gelijk? Is het niet altijd beter om te eten te hebben dan om een bijzondere traditie te hebben?

Ik besluit het gesprek nog een keer aan te gaan met de studenten. In de afgelopen les hebben we het gehad over pre-moderne samenlevingen: jagers en verzamelaars, herdersvolkeren, agrarische samenlevingen en de grote beschavingen uit het verleden. Allemaal zijn ze verdwenen of aan het verdwijnen. ʽDe laatste jagers en verzamelaars moeten gemoderniseerd worden,ʼ schrijf ik op het bord. De eerste reacties op deze stelling zijn verdeeld. Een derde is het ermee eens, een derde oneens en een derde weet het nog niet. De studenten krijgen de opdracht eerst allemaal een argument voor de stelling op te schrijven; en daarna een argument tegen de stelling.

Resultaten van de discussie: links voor, rechts tegen

Het levert een interessante discussie op, die verder gaat dan ʽiedereen zou modern moeten zijn, want modern is goedʼ. Aan de ene kant levert modernisering betere voorzieningen op: meer gezondheidszorg en educatie. Bovendien raakt wie niet meegaat in de veranderende tijd in een isolement. De laatste bosjesmannen die nog leven als jagers en verzamelaars zijn nu een toeristische attractie, dat is toch ook niet goed? Aan de andere kant zien de studenten ook wel dat er een identiteit en een erfgoed verloren gaat als deze manier van leven verdwijnt. De oude manieren van leven zijn niet per definitie verkeerd. In de landbouw wordt er juist weer naar duurzame technieken gezocht. En een leven zonder competitie, zonder bureaucratie en andere complicaties heeft ook z’n aantrekkingskracht.

ʽNu zijn we beschaafd.ʼ Misschien, maar de studenten zien ook dat moderniteit niet het paradijs op aarde is.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s