Zijn Afrikanen minder materialistisch dan wij?

Veel Afrikaanse talen hebben geen woord voor ‘hebben’, maar zou het leven in Afrika echt minder draaien om geld en zo? Om het te kunnen vergelijken met wat we straks live gaan zien, wil ik eens op een rij zetten hoe ik het nu denk te begrijpen.

Deze weken zijn de oude films van The Godfather weer op televisie. Ik vind het erg interessant om te zien wat daar in gebeurt. De films gaan over een Siciliaanse mafia-familie in New York. Familiebanden en -tradities zijn erg belangrijk. Tijden veranderen en tradities veranderen mee. Het hoofd van de familie – de Godfather – heeft een belangrijke stem in hoe dingen gaan, maar hij is ook afhankelijk van de erkenning door de andere familieleden. ‘De familietraditie’ is niet een vaststaand gegeven, maar is ook niet iets wat de belangrijke man naar willekeur kan bepalen.

Dit roept herinneringen bij mij op aan hoe traditie in de kerk gevormd wordt, en aan hoe over traditie gesproken wordt in wat we nu steeds leren over Afrika, waar tradities nog veel belangrijker schijnen te zijn dan in onze Westerse samenleving.

Bij de familiebanden en sociale contacten in The Godfather hoort ook een heel systeem van geven en nemen, het uitwisselen van giften. Je moet oppassen met het aannemen van een sinaasappel, want voor je het weet vraagt de gulle gever van jou een wederdienst – en bij de mafia kan dat dan maar zo zijn dat je iemand moet vermoorden. Je krijgt dan waarschijnlijk nog wel een duur, gestolen Perzisch tapijt toe, want de giften over en weer moeten wel een beetje in evenwicht zijn.

Met Sinterklaas onderhouden we in Nederland ook familiebanden en sociale contacten met kadootjes over en weer. En in Afrika schijnt dat ook heel belangrijk te zijn. Al lijkt het met het ‘over en weer’ daar net iets anders te werken.

In The Godfather moest er evenwicht zijn in de giften die je kreeg en die je gaf. Bij Sinterklaas letten we er vaak wel een beetje op dat iedereen ongeveer even dure kadootjes geeft. Anders voelt het niet fijn. In wat we horen over Afrika zijn giften daar ook heel belangrijk om de onderlinge contacten te onderhouden, alleen let je dan ergens anders op. Je kijkt niet of je wel terugkrijgt wat je geeft, maar je kijkt wie iets heeft en wie iets nodig heeft. Een oom betaalt jouw opleiding, omdat jouw ouders dat niet kunnen betalen en hij wel. En als je nichtje later onderdak nodig heeft en jij hebt een huis dan neem je haar in huis. Niet omdat jij iets van de oom gekregen hebt, maar gewoon omdat je nichtje dat nodig heeft. Je kijkt niet of er evenwicht is in wat je geeft en krijgt, maar je kijkt wie wat nodig heeft en wie dat kan leveren.

Dit heeft allerlei gevolgen. Wanneer je in het Westen iemand een sinaasappel en een Perzisch tapijt hebt gegeven, dan heb je een tegoed: je kunt daar nog een keer iets voor terug vragen. Wanneer je in Afrika iemand een sinaasappel en een Perzisch tapijt hebt gegeven, dan heb je een band met die persoon: voortaan geeft degene die dingen
heeft dat aan degene die dingen nodig heeft, zonder dat je kijkt of iedereen wel evenveel geeft als hij krijgt. In het Westen werk je extra hard zodat je een tegoed (pensioen) opbouwt en anderen je later verzorgen, wanneer je in een verzorgingshuis zit. Wanneer je let op wat iemand nodig heeft, verzorgt men degenen die verzorging nodig hebben, ongeacht of diegene ooit tegoed heeft opgebouwd. Het gaat er niet om hoeveel je hebt aan tegoed en dergelijke, maar het gaat om je familiebanden en sociale contacten, die maken dat je verzorgd wordt als je dat nodig hebt.

Materiële zaken en het ‘hebben’ zijn dan wel belangrijk, maar op een andere manier dan in het Westen. Het gaat er in de eerste plaats om wie je bent, van welke families en sociale verbanden je deel bent. Zo begrijp ik het nu tenminste. Ik heb het maar even uitgeschreven, zodat ik het straks goed kan vergelijken met het echte leven in Afrika waar we over een maand al getuige van zullen zijn…

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s