De macht van woorden

Tijdens onze taallessen krijgen we veel mee van hoe men in Zambia en Malawi leeft en denkt. Het leren van een nieuwe taal is een frustrerende, maar ook een heel mooie ervaring. Frustrerend omdat het nu nog zo veel denkwerk kost om een heel eenvoudige zin te maken; en mooi omdat taal eigenlijk een kijkje in de ziel van de cultuur geeft. Wat in een cultuur aanwezig is en belangrijk is, daar zijn woorden voor. Het zal vast geen toeval zijn dat het woord voor ‘dier’ in het Chichewa ook ‘vlees’ betekent. Kennelijk is voedsel verschaffen een belangrijke functie van een dier.

Ook verhelderend zijn de leenwoorden uit het Engels; bijvoorbeeld tebulo [table], foloko [fork], supuni [spoon], sitolo [store], en (mijn persoonlijke favoriet) nyuzipepala [newspaper] – daar waren dus nog geen woorden voor in de tijd voor de kolonisatie. Ook het woord voor kerk [tchalitchi] komt van het Engelse church. Was er dan geen godsdienst in Zambia voordat de Engelsen kwamen? De eerste missionarissen in Afrika dachten dat de mensen daar geen eigen religie hadden: er waren geen heilige geschriften en godsdienst bestond niet als een apart onderdeel van de samenleving. Dat bleek een grote misvatting: de meeste Afrikanen zijn overtuigd van het bestaan van een geestenwereld die positieve en negatieve invloed uitoefent op de wereld en hun leven.

Woorden zijn belangrijk in Afrika. Wanneer je iets benoemt, laat je het daarmee ook ontstaan. Als een boze moeder haar zoon bijvoorbeeld uitmaakt voor een hond, zal het kind karaktereigenschappen van een hond krijgen: hij zal kwaadaardig worden en te veel tijd doorbrengen met buiten rondhangen, zo is de overtuiging. AIDS is onbespreekbaar, omdat het noemen van de ziekte die veroorzaken kan. Als woorden zoveel macht hebben, is het niet moeilijk om verstrikt te raken in een web van invloeden van buitenaf. Een antropoloog probeerde zijn informanten te bevrijden, door uit te leggen dat de moderne, westerse taaltheorie anders werkt: woorden zijn niet meer dan labels die verwijzen naar zaken die al bestaan. Hij kreeg geen voet aan de grond met zijn betoog; de informanten vonden het maar een beperkte kijk op taal.

De Afrikaanse macht van woorden is ons, westerlingen, vreemd. Toch denk ik dat de antropoloog hier iets over het hoofd zag. Want ook hier zijn woorden meer dan een objectieve beschrijving van een zaak buiten ons. Schrijvers en dichters weten dat al lang. In één van mijn favoriete boeken redt een meisje de kerstman, en zorgt er zo voor dat de zon ook na de langste nacht weer zal opgaan. Ze vraagt: ‘Maar was de zon dan anders niet opgegaan?’ Het antwoord is: ‘Nee, de zon zou niet zijn opgegaan. Een bol van gloeiend gas zou de aarde hebben verlicht, maar de zon zou niet zijn opgegaan’ (naar Terry Pratchetts Hogfather). En één van mijn andere helden, Daniel Lohues, zingt:

En zie’j ‘t verschil
tussen wereld en planeet

En de liefde
Ja de liefde
De liefde is het verschil

De weg is heilig
Heilig is weg
Ik heb het vaak dacht
Mar nooit hardop zegt
Ik maakte dit lied
Zoda’k ‘t nooit meer vergeet
Der is ‘n verschil
tussen wereld en planeet

En de liefde
Ja de liefde
De liefde is het verschil

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s