Bestaat de Zambiaanse identiteit wel?

Maxima concludeerde na zeven jaar in Nederland dat de Nederlandse identiteit niet bestaat. Wij hebben het leven op een ander continent nog niet meegemaakt; maar vragen ons wel alvast af: zou de Zambiaanse identiteit wel bestaan?

In ons voorbereidingstraject volgen we verschillende cursussen, samen met een groep van andere medewerkers die binnenkort uitgezonden worden. Over het omgaan met conflicten, bijvoorbeeld, of het begeleiden van groepen. Deze week hadden we les over ‘cultuur’. Johanneke had helaas griep (ze is nu weer beter) maar de lesstof was voor haar als godsdienstantropoloog ook niet onbekend. We kregen verschillende lijstjes met aandachtspunten voor als je een vreemde cultuur wilt begrijpen: hoe gaan mensen om met gezag? En met man-vrouw verhoudingen? En met ongelijkheid? Enzovoort. Nu ging de één in de groep naar Mexico, de ander naar Malawi en weer een ander naar Colombia. Het was een beetje lastig om het over al die culturen te hebben, dus werden de lijstjes vooral toegepast op Nederland. Bij mij begon dat toch te wringen. Is het nou zo dat elke Nederlander ‘dominee-koopman’ is, dus anderen benadert met een opgeheven vinger – ‘dit  mag niet, dat mag niet’ – en ondertussen veel geld probeert te verdienen?

Ik heb wel eens gehoord dat je aan de taal ook veel kunt zien over een cultuur. Eskimo’s hebben bijvoorbeeld vijftig woorden voor sneeuw, omdat dat zo belangrijk voor hen is. Sinds vorige week zijn wij begonnen om een lokale taal uit Zambia te leren. Engels is de voertaal in Zambia en ook op de opleiding waar we les gaan geven, maar thuis spreken de meeste Zambianen andere talen. De meeste mensen van de Reformed Church of Zambia (die ons college begonnen zijn) spreken Chinyanja, een taal die ook in Malawi veel gesproken wordt. In die taal hebben we nu een korte inleiding, samen met studenten die hun co-schappen gaan lopen in Malawi.

Het is erg leuk iets van een compleet nieuwe taal te leren. We leren over de uitgebreide begroetingen: ‘Muli bwanji? Ndili bwino kaya inu…’ Hoe gaat het met u? Met mij gaat het goed, en met u, uw vrouw, en met uw kinderen, hoeveel kinderen heeft u eigenlijk, enzovoort. Kaunda, de eerste president van het onafhankelijke Zambia, vond dat dergelijke begroetingen – ook met wildvreemden – lieten zien dat Zambianen/Afrikanen iedereen als broeder/zuster, iedereen als familie beschouwen. Deze conclusie lijkt mij wat ver gaan, maar toch heb ik wel het gevoel dat ik met de taal iets over de cultuur leer. Er zit iets in, maar als je op een rij probeert te zetten wat er dan in zit, dan ga je vaak meteen al veel te ver.

Zo was dat eigenlijk ook bij wat er tijdens de lessen gezegd werd over de Nederlandse cultuur. Niet elke Nederlander is direct, niet elke Nederlander wil alles georganiseerd hebben en houdt van schaatsen op natuurijs. Er is niet één vaststaande Nederlandse identiteit, zoals Maxima al ontdekte. De Nederlandse cultuur is… Wat je invult op de puntjes klinkt al gauw hard, extreem en ongeloofwaardig. Maar in wat je probeert te zeggen, zit misschien wel iets. Binnen Nederland zijn de verschillen heel groot, maar misschien is ‘directheid’ gemiddeld wel iets belangrijker, iets geaccepteerder dan op andere werelddelen.

Zou de Zambiaanse identiteit wèl bestaan? Het klinkt mij nu vreemd dat je geen ‘nee’ mag zeggen of kritiek mag leveren bijvoorbeeld, maar er zit vast wel iets onder zulke schijnbaar extreme uitspraken. Hoe, dat zullen we daar wel meemaken.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s